ISBN 978-960-93-3647-5
Π. Α. Αγιοσοφίτου
«ΤΟ ΕΓΩ»
Ο Παναγιώτης Αγιοσοφίτης δημοσίευσε το έτος 1901 τον πρώτο, από τους τρεις τόμους όπως ο ίδιος προέβλεπε, πρωτοτύπου φιλοσοφικού συστήματος, όπως ο ίδιος αναφέρει Το έργο είχε τίτλο « Τό Έγώ ἐκτός πάσης ἀμέσου ἀποκαλύψεως φιλοσοφοῦν περί τοῦ Οὐκεγώ Σχετικοῦ τε καί Ὰπολύτου». Στο Επίμετρο εκτίθενται τα βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέως, οι αναφορές στην ελληνική φιλοσοφική βιβλιογραφία που αφορούν το έργο του και μια σύντομη τοποθέτηση του έργου στην ιστορία της φιλοσοφίας. Υποστηρίχτηκε ( Παπανούτσος) ότι η φιλοσοφία του Αγιοσοφίτη πρέπει να καταταχτεί στους Εκλεκτικούς, ενώ εξ άλλου υποστηρίχτηκε (Ρ. Αργυροπούλου), η άποψη ότι η φιλοσοφία του συγγενεύει με εκείνην του W.Wundt. Η άποψη του γράφοντος είναι ότι δεν μπορεί να καταταχτεί στους εκλεκτικούς ο Αγιοσοφίτης, παρά μόνο υπό μιαν διευρυμένη έννοια του «εκλεκτισμού», ούτε μπορεί να θεωρηθεί ως «μαθητής» του W.Wundt, για τους λόγους που εκτίθενται εκεί, αλλά μάλλον πλησιάζει προς την θέση του προβλήματος του Όντος, όπως τίθεται από τον Heidegger.
H νέα έκδοση. Το έργο αυτό εξεδόθη για πρώτη φορά το 1901 και έγινε ανατύπωση του, την οποία ανέλαβε να διεκπεραιώσει και διεκπεραίωσε, με επιτυχία, η Κυρία Βασιλική Aντωνιάδου, απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Δικηγόρος και μεταπτυχιακή σπουδάστρια του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, ανατύπωση στην οποία τηρήθηκε με απόλυτο σεβασμό και ακρίβεια, η γλώσσα και η στίξη του περιεχομένου.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΧΑΡΙΝ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΝΑΛΥΣΙΣ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ
Α´. Κατάλογος ἀλφαβητικὸς περιέχων τοὺς συγγραφεῖς καὶ τὰ ἔργα αὐτῶν, ἃ
εἶχον ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ παρόντος ἔργου.
Philosophische Bibliothek.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
§§ 1-6.
1. Τὸ ἐγὼ πρὸ μυστηριώδους οὐκεγώ.— Τὸ ἐγὼ ἐφιέμενον εἰδέναι τὴν
οὐσίαν καὶ φύσιν αὐτοῦ.— Τὸ ἐγὼ φυσικὸν καὶ φιλόσοφον.
2. Τὸ ἐγὼ πρώτη, ἀπόλυτος, ἀρχὴ τοῦ εἰδέναι.
3. Τὸ ἐγὼ προώρισται πρὸς ἔρευναν καὶ μελέτην τοῦ οὐκεγώ.— Τὸ
οὐκεγὼ διπλοῦν: σχετικὸν καὶ ἀπόλυτον.
4. Δυσκολίαι πρὸς γνῶσιν τοῦ διπλοῦ οὐκεγώ.— Μὴ συγχεομένων τῶν
λόγων: τοῦ γνωστικοῦ καὶ τοῦ πραγματικοῦ μετ’ ἀλλήλων, τοῦ μὲν σχετικοῦ
οὐκεγὼ ἡ γνῶσις, τοῦ δ᾽ ἀπολύτου οὐκεγὼ ἡ θέσις ἐπιβάλλεται τῷ ἐγὼ
θεωρητικῷ τε καὶ ἐμπειρικῷ.
5. Λύσις τοῦ ζητήματος συνῳδὰ τῇ λογικῇ φύσει τοῦ φιλοσοφοῦντος
ἐγώ.— Τὸ ἐγὼ πρὸ τριαδικοῦ προβλήματος: τοῦδε α´) Ὑπάρχει τι ἐκτὸς τοῦ
ἐγὼ ἀντικειμενικῶς κείμενον καὶ τριχῇ διαστατὸν χῶρον κατέχον; β´) Εἰ
ὑπάρχει, τίς ἡ οὐσία αὐτοῦ; γ´) Εἶνε αὐταίτιον ἢ ἔχει ἐν ἄλλῳ τινὶ ἀναιτίῳ τὴν
ἑαυτοῦ αἰτίαν;
6. Αἱ φιλοσοφικαὶ ἐπόψεις, αἷς ἀκολουθῶ διεξάγων τὸ παρὸν θέμα.— Ὁ
ἐμπειρισμὸς καὶ ὁ φιλοσοφικὸς ὀρθολογισμός.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 4
ΤΜΗΜΑ Ι.
Περὶ τοῦ φιλοσοφοῦντος ἐγὼ καὶ τοῦ φιλοσοφουμένου οὐκεγὼ ἤτοι περὶ τῶν
κυριωτέρων σημείων τοῦ τριαδικοῦ μου προβλήματος
§§ 7-116.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
Περὶ τοῦ εἶναι καθαροῦ τε καὶ ἐμπειρικοῦ, ἐμμόρφου· γενέσεως τῶν εἰδῶν
(: φυλογονίας) §§ 7-29.
7. Τὸ ἐγὼ καθαρῶς πνευματικόν.— Ὅροι ἐκφάνσεως τοῦ ἐγώ. — Σωματικὴ
ὀργάνωσις καὶ οὐκεγώ.— Τὸ ἐγώ, ἡ σωματικὴ ὀργάνωσις καὶ τὸ σχετικὸν
οὐκεγὼ αὐταπόδεικτα.
8. Ἡ μεταφυσικὴ γνῶσις τοῦ ἐγώ, τῆς σωματικῆς ὀργανώσεως καὶ τοῦ
σχετικοῦ οὐκεγὼ ἀπαιτεῖ τὴν μεταφυσικὴν γνῶσιν τοῦ ἀπολύτου
οὐκεγώ, ἀπολύτου αὐτῶν αἰτίας ὄντος.
9. Φιλοσοφικὸν σύμβολον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου διεξάγω τὸ παρὸν
θέμα.
10. Ἀνάπτυξις τῆς 4ης θέσεως §§ 10—27.—
Πῶς κεῖται τῷ φιλοσοφοῦντι ἐγὼ τὸ καθαρὸν εἶναι.— Ὕλη καὶ πνεῦμα.—
Ἰδιότητες ἑκατέρου.— Τὴν ὕλην καὶ τὸ πνεῦμα νοῶ ὡς ὑλικοπνευματικὰ
ἄτομα.— Ἑκάτερον ἀναπτύσσεται.
ΓΕΝΕΣΙΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Καταγωγὴ τῶν εἰδῶν (§§ 11—29).
11. Μετάβασις τοῦ εἶναι ἐκ τῆς καθαρᾶς αὐτοῦ καταστάσεως εἰς τὴν
ἐμπειρικὴν, ἔμμορφον.— Μεταφυσικὸν στοιχεῖον.—Χημικὸν στοιχεῖον.
12. Ὀργανικὴ μονάς.— Σχηματισμὸς, τοῦ ἀνοργάνου καὶ ὀργανικοῦ κόσμου.
13. Σχηματισμὸς ὀργανικῶν ἀτόμων.— Παμποίκιλος τρόπος ὑπάρξεως
αὐτῶν. Σχηματισμὸς μυρίων ὁμάδων ὁμοειδῶν μονάδων:— Παραλλαγὴ τῶν
μονάδων ἑκάστης ὁμάδος.— Διαίρεσις τῶν μονάδων εἰς δύο
δυάδας.—Συνδυασμὸς ἑτεροειδῶν ὁμογενῶν μονάδων τῆς αὐτῆς δυάδος
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 5
πρὸς παραγωγὴν νέων μονάδων.
14. Τὸ μέσον καὶ τὸ ὄργανον τῆς ἀναπτύξεως τῶν νέων μονάδων πρὸς
παραγωγήν, γένεσιν τῶν εἰδῶν.— Ποσάκις ἔλαβε χώραν (ἀναίρεσις τοῦ
δόγματος τῆς ἐξελίξεως).
15. Ἑν ἑκάστῳ χημικῷ τε καὶ ἀνατομικῷ στοιχείῳ ἐπικρατεῖ ἡ χ καὶ ἡ ψ
οὐσία ἑνὸς μόνον μεταφυσικοῦ στοιχείου.— Τὸ αὐτὸ νοητέον καὶ περὶ τῶν
νέων ὀργανικῶν μονάδων τῶν δευτερογενῶν κυττάρων.
16. Τὸ τελειότατον τῶν ὀργανικῶν ὄντων ὁ ἄνθρωπος.
17. Τὸ πνεῦμα ἐν τοῖς διαφόροις στοιχείοις: τοῖς μεταφυσικοῖς, χημικοῖς
καὶ τοῖς ὀργανικοῖς (ταῖς πρωτογόνοις καὶ δευτερογόνοις ὀργανικαῖς
μονάσι : τοῖς κυττάροις πρωτογόνοις τε καὶ δευτερογόνοις) κέκτηται τὰς
αὐτὰς ἰδιότητας, οἵας καὶ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ.— Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα ἐκφαίνει ἑαυτὸ
μόνον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ.
18. Τὸ πνεῦμα κέκτηται συνειδός.— Τὸ συνειδὸς περιεχόμενον.— Τὸ
περιεχόμενον τοῦ συνειδότος εἶνε σύνθετον ἐν μόνῳ τῷ ἀνθρώπῳ.— Ἐν τοῖς
λοιποῖς οὖσιν ἁπλοῦν.
19. Τὸ πνεῦμα λέγεται καὶ ψυχή.
20. Τί ἐννοῶ λέγων ἐγώ.
21. Τὸ πνεῦμα ἀπρόσωπον καὶ προσωπικόν.— Ἀπρόσωπον μέν, ὅταν τὸ
περιεχόμενον τοῦ συνειδότος εἶνε ἁπλοῦν, προσωπικὸν δέ, ὅταν εἶνε
σύνθετον.— Ὁ λόγος.
22. Ἀφομοίωσις τῆς ψ οὐσίας πρὸς τὴν χ.— Μεταμόρφωσις ἀμφοτέρων εἰς
μονάδα νέας φύσεως κεκτημένην προσωπικὴν ἀθανασίαν καὶ κινουμένην
ἐλευθέρως.
23. Τὸ καταλογιστὸν τῆς χ οὐσίας. — Ἡ ἠθικὴ κατάστασις τῆς χ οὐσίας ἐν
τῷ ἀπείρῳ χρόνῳ.
24. Αἱ δύο οὐσίαι: χ καὶ ψ ἀποκαλύπτουσιν ἑαυτὰς ὅσον οἷόν τε ἐναργῶς
μόνον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ,
25. Τὸ ἐγὼ ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ τίθησι τὰς χ καὶ ψ οὐσίας ὑπὸ
ἐπιστημονικὴν ἔρευναν.— Ἐξαγόμενον τῆς ἑρεύνης αὐτοῦ.— Τὸ πνεῦμα
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 6
ἁπλοῦν, τὸ σῶμα πολλαπλοῦν.— Τίνα καὶ πόσα εἶνε τὰ χημικὰ στοιχεῖα τὰ
ἀπαρτίζοντα τὸ ἀνατομικὸν στοιχεῖον (: τὸ κύτταρον).
26. Τὸ ἀνατομικὸν στοιχεῖον. — Τί εἶνε σωματικὴ ὀργάνωσις.
27. Τίνες εἶνε οἱ ὅροι πρὸς ὕπαρξιν καὶ ἔκφανσιν τῶν ζωϊκῶν καὶ τῶν
ψυχικῶν λεγομένων φαινομένων.
28. Τὰ ἀνατομικὰ στοιχεῖα ἀποτελοῦσι μερικὰ συστήματα χρησιμεύοντα
πρὸς ἀπαρτισμὸν ὅλου: ἀτόμου μονάδος.
29. Ἡ ἐμὴ γνώμη (: ὑπόθεσις).
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ
Ὁ μηχανισμὸς τῆς ὀργανώσεως τῆς ψ οὐσίας (§§ 30—100).
30. Ὁ μηχανισμὸς τῆς ὀργανώσεως τῆς ψ οὐσίας δέον νὰ εἶνε
προσφυής, ἵνα ἡ χ οὐσία ἐκφήνῃ ἑαυτὴν ὡς ἐγώ.— Τὰ μερικὰ συστήματα
τὰ ἀποτελοῦντα τὸ ἀνθρώπινον σῶμα.
31. Τὸ νευρικὸν σύστημα μεταξὺ τῶν λοιπῶν μερικῶν συστημάτων
κατέχει διὰ τὸ ἡμέτερον θέμα πρωτεύουσαν θέσιν.
32. Τὸ νευρικὸν σύστημα μονὰς αὐθυπόστατος.— Διαίρεσις τοῦ νευρικοῦ
συστήματος εἰς κεντρικὸν καὶ περιφερικόν.
Α´. Τὸ κεντρικὸν νευρικὸν σύστημα.
Ἐκ τίνων μερῶν ἀποτελεῖται.
Β´. Τὸ περιφερικὸν νευρικὸν σύστημα.
33. Ἐκ τίνων μερῶν ἀποτελεῖται.
34. Τὰ ἀνατομικὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαρτίζοντα τὸ νευρικὸν σύστημα εἶνε τὰ
νευρικὰ κύτταρα. Τὸ νευρικὸν κύτταρον τριπλοῦν : 1) τὸ κυτταρικὸν σῶμα, 2)
αἱ πρωτοπλασματικαὶ ἀποφυάδες καὶ 3) ἡ νευρικὴ ἴς.
35. Ἕτερα ἀνατομικὰ στοιχεῖα: τὰ νευρογλοιακὰ κύτταρα:— Χρῆσις
ἑκατέρου.— Οἱ δύο ἱστοί.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 7
36. Ἡ χροιὰ τοῦ νευρικοῦ ἱστοῦ.— Ἡ πρωτογενὴς χροιὰ αὐτοῦ.— Ἡ
δευτερογενής.— Πόθεν πηγάζει ἡ ὑφὴ τῶν καθ’ ἕκαστον μερῶν τοῦ νευρικοῦ
συστήματος.
37. Ἐκθήσω μόνον ἐκεῖνα ἐκ τοῦ νευρικοῦ συστήματος, δι᾽ ὧν ἡ χ οὐσία
ἐκφαίνει ἑαυτήν.
38. Ἕκαστον ἀνατομικὸν μόριον καὶ τὸ ἐλάχιστον φέρει ἴδιον ὄνομα.
39. Τί κυρίως θίξομαι ἐκ τοῦ νευρικοῦ συστήματος.
Α´. Περὶ τῆς τριδύμου νευράδος.
§§ 40—43.
40. α) Περὶ τοῦ κυτταρικοῦ σώματος ἢ τοῦ κυτταρικοῦ πρωτοπλάσματος.
41. β) Περὶ τῶν πρωτοπλασματικῶν ἀποφυάδων.
42. γ) Περὶ τῆς νευρικῆς ἰνός.
43. Τὰ ἀνατομικὰ στοιχεῖα τὰ συνιστῶντα τὰς νευρικὰς ἶνας.
Β’. Περὶ τῶν ἐκ τῶν τὸ σύνολον νευρικὸν σύστημα ἀπαρτιζόντων μορίων,
δι’ ὧν κυρίως ἡ χ οὐσία ἐξωτερικεύει ἑαυτήν.
Ι. Τὸ κεντρικὸν νευρικὸν σύστημα :
Ὁ ἐγκέφαλος καὶ ὁ νωτιαῖος μυελός.
44. Ὁ ἐγκέφαλος καὶ ὁ νωτιαῖος μυελὸς περιβάλλονται ὑπὸ τριῶν
μηνίγγων : τῆς σκληρᾶς, τῆς ἀραχνοειδοῦς καὶ τῆς χοριοειδοῦς.— Ποῦ
κεῖται ἑκάτερος καὶ ἐκ τίνων μερῶν ἀπαρτίζεται.
45. 1ον ὁ ἐγκέφαλος.
46. 2ον ὁ νωτιαῖος μυελός.
47. Ἡ φυσιολογικὴ λειτουργία ἑνὸς ἑκάστου τῶν μορίων τῶν
ἀπαρτιζόντων τὸν σύνολον ἐγκέφαλον ἢ μᾶλλον τὸ κεντρικὸν νευρικὸν
σύστημα.
Ὁ πρόσθιος ἐγκέφαλος.
48. Ἐκ τίνων μερῶν συνίσταται ὁ πρόσθιος ἐγκέφαλος.
49. Ἕλικες καὶ αὔλακες τῶν λοβῶν.
50. Αἱ ἕλικες.
51. Αἱ αὔλακες.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 8
Ἡ ὑφὴ τοῦ προσθίου ἐγκεφάλου.— Ἡ φαιὰ φλοιώδης οὐσία. Ἡ λευκὴ
μυελώδης οὐσία.
52. Ι. Ἡ φαιὰ φλοιώδης οὐσία.— Ἐκ τίνων συνίσταται.
Α’. νευρικὰ κύτταρα.
Β’. νευρικαὶ ἶνες.
53. Διαφοραὶ ἐν τῇ ὑφῇ τῆς φλοιώδους οὐσίας.
54. II. Ἡ Μυελώδης οὐσία τοῦ προσθίου (τελικοῦ) ἐγκεφάλου καὶ πορεία
τῶν ἰνῶν αὐτῆς.
55. 1ον Συνδεσμικαὶ ἶνες.
56. 2ον Συνδετικαὶ ἶνες.
57. 3ον Προβλητικαὶ ἶνες.
58. Νευρικὰ κεντρικὰ ὄργανα: κινητικὰ καὶ αἰσθητικὰ κέντρα.
59. Ὁ Flechsig περὶ τῶν αἰσθητικῶν καὶ τῶν κινητικῶν κέντρων.— Αἱ δύο
ζῶναι τῶν προβλητικῶν καὶ τῶν συνδετικῶν κέντρων.
60. Μόρια ἀπαρτίζοντα τὰ κέντρα τῶν δύο ζωνῶν τοῦ Flechsig.
61. Φυσιολογικὴ λειτουργία τῶν κέντρων ἑκατέρας ζώνης.
62. Τὰ συνδετικὰ κέντρα πηγὴ τῆς τε κινητικότητος τῆς τε
αἰσθητικότητος.
63. Τὰ συνδετικὰ κέντρα εἶνε ἡ ἀνατομικὴ ὑπόστασις πασῶν συλλήβδην
τῶν ψυχικῶν λειτουργιῶν.
64. Aἵ τε αἰσθητικαὶ αἵ τε κινητικαὶ ἶνες ἐκφύονται ἐκ τῶν συνδετικῶν
κέντρων καὶ διακλαδίζονται καθ’ ὄλον τὸ σῶμα διὰ τῶν 4 προβλητικῶν
κέντρων.
65. Νεῦρα συνδέοντα τὸ κεντρικὸν νευρικὸν σύστημα πρὸς τὸ
περιφερικόν —Νευρικοὶ πυρῆνες.— Νωτιαῖον γάγγλιον.— Νωτιαῖον στέλεχος.
66. Ῥαχιαῖα νεῦρα: 31 ζεύγη.— Κρανιακὰ νεῦρα: 12 ζεύγη.
67. Νεῦρα καὶ κρανιακὰ ὀστᾶ.
68. Διαίρεσις τῶν ραχιαίων καὶ τῶν κρανιακῶν νεύρων ὡς πρὸς τὴν
φυσιολογικὴν λειτουργίαν αὐτῶν.
69. Αἱ ἶνες μεταβαίνουσαι ἀπὸ τῶν συνδετικῶν κέντρων εἰς τὴν
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 9
περιφέρειαν διέρχονται διὰ δύο κεντρικῶν σταθμῶν.— Ἐκ τίνων
ἀνατομικῶν μορίων ἀπαρτίζεται ἑκάτερος.
70. Τὰ σημεῖα, δι’ ὧν διέρχονται αἱ ἶνες μεταβαίνουσαι ἀπὸ τῶν
συνδετικῶν κέντρων εἰς τὴν περιφέρειαν.
71. 1ον ἡ πορεία τῶν αἰσθητικῶν ἰνῶν.
72. 2ον ἡ πορεία τῶν ἱνῶν τῶν προαιρετικῶν κινήσεων.
73. Φυσιολογικαὶ ἰδιότητες τῶν νευρικῶν ἀνατομικῶν στοιχείων.
74. Ἡλεκτρικὸν ρευστὸν ἐν τοῖς ἀνατομικοῖς στοιχείοις.
75. Αἴτια διεγείροντα ἢ δρῶντα.
76. Διαφορὰ τῶν νευρικῶν ἰνῶν καὶ τῶν νευρικῶν κυττάρων περὶ
τὰς φυσιολογικὰς αὐτῶν λειτουργίας κατὰ χώρας τοῦ σώματος.
77. Πόθεν πηγάζει ἡ διαφορὰ τῶν νευρικῶν ἰνῶν καὶ τῶν νευρικῶν
κυττάρων περὶ τὰς φυσιολογικὰς ἰδιότητας καὶ λειτουργίας κατὰ χώρας
τοῦ σώματος.
Τρόπος ἐκτελέσεως νευρικοῦ φαινομένου καὶ ἡ μοῖρα τοῦ νευρικοῦ
συστήματος, ἐν ᾗ τελεῖται τὸ εἰδικὸν αἴσθημα §§ 78 — 80.
78. Ὁ αὐτὸς ἐν πᾶσι τοῖς ζῴοις : καθ’ ὃν τρόπον ἐκτελεῖται τὸ νευρικὸν
φαινόμενον μεταξὺ δύο νευρώνων ἐπὶ κατωτέρων ζῷων, κατὰ τὸν αὐτὸν
τρόπον ἐκτελεῖται καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνωτάτου τῶν ζῴων: τοῦ ἀνθρώπου.—
Ποῦ καὶ ὑπὸ ποίαν μορφὴν κεῖται ἡ οὐσία ἡ ὡς ἐγὼ ἐμφανιζομένη.
79. Τὰ μόρια τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν νευρίνην οὐσίαν τὴν ὡς ἐγὼ
ἐμφανιζομένην δὲν ἔχουσι πάντα τὴν αὐτὴν ὑφήν, διὸ δὲν ἔχουσι καὶ τὴν
αὐτὴν φυσιολογικὴν ἰδιότητα.
80. Τί παρατηροῦμεν περὶ τῆς αἰσθητικότητος.
81. Ἐπανάληψις μετ᾽ ἀναπτύξεως τῶν περὶ τῆς πορείας τῶν νευρικῶν
(τῶν αἰσθητικῶν) ἰνῶν καὶ περὶ τῶν κέντρων.
82. Τὰ ψυχοκινητικὰ κέντρα.
83. Τὰ αἰσθητικὰ κέντρα.
84. Ἀμφισβητεῖται, ἂν ἑκάστης διανοητικῆς λειτουργίας ὑπᾶρχῃ που τῶν
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 10
ἡμισφαιρίων ἐντετοπισμένον ἴδιον νευρικὸν κέντρον διέπον αὐτήν.
ΙΙ. Τὸ περιφερικὸν νευρικὸν σύστημα, §§ 85-100.
85. Τὰ αἰσθητήρια ὄργανα.
86. Τὰ ὄργανα, δι᾽ ὧν τὸ ἐγὼ ἐκφαίνει ἑαυτὸ ἢ ἐπικοινωνεῖ μετὰ τοῦ
ἐξωτερικοῦ κόσμου.
87. Τὰ κύρια στοιχεῖα τῶν ὀργάνων· μετατροπὴ τῶν είδικῶν
ἐρεθισμάτων εἰς εἰδικὰ αἰσθήματα.
88. Διαίρεσις τῶν αἰσθητηρίων ὀργάνων εἰς στοιχειώδη καὶ ἐπίπλοκα.
89. Τὰ ἐπίπλοκα αἰσθητήρια ὄργανα σύγκεινται ἐκ δύο μερῶν καθόλου:
1) τοῦ κυρίου ἤτοι νευρίνου, ὅπερ δέχεται τοὺς ἔξωθεν φυσικοὺς
ἐρεθισμούς, καὶ 2) τοῦ συμπληρωματικοῦ, ὄπερ διευκολύνει τὴν
ἐπίδρασιν αὐτῶν.
90. Ἐκ πὸσων μερῶν σύγκεινται τὰ αἰσθητήρια ὄργανα.— Ἕκαστον τῶν
αἰσθητηρίων ὀργάνων κέκτηται ἴδιον διεγεῖρον αἴτιον.— Οἱονδήποτε κἂν ᾖ τὸ
διεγεῖρον αἴτιον, ἐμποιεῖ διέγερσιν οἰκείαν τῷ αἰσθητηρίῳ νεύρῳ.
Ἔκθεσις ὀλίγων τινῶν ἀμφοτέρων §§ 91-96.
91. Α´ ἡ ἀφή.
92. Δύο εἴδη ἀφῆς.
93. Β´ ἡ ὄρασις.
94. Ὁ ὀφθαλμὸς ὅμοιος πρὸς τεχνητὸν φακόν.
95. Σχέσις μεταξὺ τοῦ ἀμφιβληστροειδοῦς εἰκονίου καὶ τοῦ φυσικοῦ
συμβεβηκότος.
96. Τὸ εἰκόνιον προϊὸν τοῦ φωτός, τοῦ ἀμφιβληστροειδοῦς, τοῦ ὀπτικοῦ
νεύρου καὶ τοῦ ἐγώ (: τῆς χ οὐσίας).— Πῶς ἐνεργεῖ τὸ φῶς πρὸς
σχηματισμὸν τοῦ εἰκονίου.— Ἐν τῷ σχηματισμῷ τοῦ εἰκονίου ἐμφανίζεται
χαρακτὴρ χημικοῦ φαινομένου.
97. Ποῦ καταλήγουσιν αἱ ἐντυπώσεις αἱ προερχόμεναι έκ τοῦ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 11
περιφερικοῦ νευρικοῦ συστήματος.— Ποῦ καὶ πῶς γίγνονται ἀντιληπταί.—
Γνῶσις τοῦ αἰτίου αὐτῶν.
98. Ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ αἴσθησις.
99. Τὶ εἶνε ἐσωτερικὴ αἴσθησις.
100. Τί εἶνε ἐξωτερικὴ αἴσθησις.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ
Περὶ τοῦ ἐγὼ καὶ περὶ ὑπάρξεως, οὐσίας καὶ φύσεως τοῦ οὐκεγὼ σχετικοῦ τε
καὶ ἀπολύτου γενικῶς, §§ 101-122.
101. Τὸ ἐγὼ διπλοῦν: φαινόμενον καὶ νοούμενον.- Τὸ φαινόμενον ἐγὼ
ἐξαγγέλλει διπλῆν ἀλλοίωσιν: τὴν μὲν αὐτόγονον, τὴν δὲ ἑτερόγονον.— Πηγὴ
ἑκατέρας.- Ἡ ἀντίληψις τῆς διπλῆς καταστάσεως τοῦ ἐγὼ καλεῖται γενικῶς μὲν
συνειδός, εἰδικῶς δὲ αὐτοσυνειδὸς καὶ ἑτεροσυνειδός.
102. Τί κυρίως εἶνε τὸ συνειδός.
103. Τὸ συνειδὸς ἄμεσος σύνθεσις εἰδέναι καὶ εἶναι.— Ὁ τρόπος τῆς
συνθέσεως εἰδέναι καὶ εἶναι ἀκατάληπτος.
104. Θεωρία τῆς γνώσεως εἶνε ἡ ἀνάλυσις τοῦ περιεχομένου τοῦ
συνειδότος.— Ἐν τίνι συνίσταται ἡ ἀνάλυσις τοῦ συνειδότος.- Διὰ τῆς
ἀνάλυσεως καὶ δὴ γνώσεως τοῦ συνειδότος ἀναπτύσσεται ὑψηλότερον
συνειδός.
105. Ἡ ἐκ τῆς διττῆς διαθέσεως δεδημιουργημένη κατάστασις τοῦ ἐγὼ
διττή: ἡ μὲν ἀναλλοίωτος, ἡ δὲ ἀλλοιωτή.— Τὸ ἐγὼ διττόν: καθαρὸν καὶ
ἐμπειρικόν.
106. Ἡ νέα κατάστασις τοῦ ἐγὼ παρίστησι τὸ αἴτιον αὐτῆς.—
Ὑποκείμενον, ἀντικείμενον.— Τὸ ὑποκείμενον ἕν, ἁπλοῦν.— Τὸ ἀντικείμενον
ποικίλον, πολλαπλοῦν.
107. Τὸ ἐγὼ ἐκ τῆς διττῆς διαθέσεως διεγείρεται πρὸς δρᾶσιν ἤτοι ἵνα
ἐπενέγκῃ ἀλλοίωσιν 1) ἢ ἑαυτῷ τούτῳ, 2) ἢ τῷ ἐμποιοῦντι τὴν ἀλλοίωσιν
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 12
αἰτίῳ.
108. Οἱ προσδιορισμοὶ τοῦ ἐγώ.— Ἡ πηγὴ τῶν παμποικίλων
προσδιορισμῶν.— Οἱ προσδιορισμοὶ διαβατικοί, ἐμπειρικοί.— Πηγὴ αὐτῶν
αὐτὸ τὸ ἐγώ.— Οἱ προσδιορισμοὶ τοῦ ἐγὼ παραστάσεις αὐτοῦ. Πρῶτος
προσδιορισμὸς τοῦ ἐγὼ ἡ αὐταλλοίωσις αὐτοῦ.— Δεύτερος ἡ ἑτεραλλοίωσις
αὐτοῦ.— Πάντα προσδιορισμὸν παρίστησι τὸ ἐγὼ ὡς ἐποπτείαν.
109. Τί εἶνε ἐποπτεία.— Αἱ παραστάσεις (τὰ αἰσθήματα) αἱ ἀποτελοῦσαι τὴν
ἐποπτείαν δὲν ταυτίζονται.— Οὐδὲ τὸ συνειδὸς αὐτῶν.— Τὸ αὐτοσυνειδὸς ἐν
πάσαις ταῖς παραστάσεσι ταῖς ἀποτελούσαις τὴν ἐποπτείαν δέον νὰ
παρασταθῇ ὡς τὸ αὐτό.— Ἡ σύνθεσις τοῦ διαφόρου συνειδότος γιγνομένη διὰ
τῆς παραστάσεως τῆς ταυτότητος τοῦ αὐτοσυνειδότος συνημμένου μετ᾽ αὐτοῦ
εἶνε δυνατὴ διὰ τοῦ καθαροῦ ἤτοι ἀρχικοῦ συνειδότος.— Ὁ Kant ὀνομάζει τὸ
ἐγὼ ἀρχικὴν συνθετικὴν ἑνότητα τοῦ συνειδότος.
110. Ἡ ἑνότης ἡ γενομένη ἐν τῇ συνθέσει τοῦ συνειδότος εἶνε διττή:
συνθετική· ἀναλυτική.— Ἡ ἀναλυτικὴ προϋποτίθησι τὴν συνθετικήν.— Ἡ
ἀναλυτικὴ ἑνότης τοῦ συνειδότος συμπέφυκε πάσαις ταῖς κοιναῖς ἐννοίαις.—
Ἐν πάσῃ ἐποπτείᾳ κεῖται : 1) ταυτότης τῶν παραστάσεων, 2) ταυτότης τοῦ
συνειδότος τῶν παραστάσεων, 3) ταυτότης τοῦ αὐτοσυνειδότος ἐν τῷ
συνειδότι τῶν παραστάσεων.— Τί παρατηρητέον περὶ τῆς συνθετικῆς ἑνότητος
τοῦ συνειδότος: τοῦ ἐγώ.— Τί εἶνε κυρίως τὸ ἐγώ.— Τὸ φαινόμενον ἐγὼ ὡς
εἶδος, μορφή, καταγγέλλει τὸ νοούμενον ἐγὼ οὐσίαν αὐθυπόστατον
κεκτημένην αὐτενέργειαν, ἑνότητα καὶ ταυτότητα.
111. Ἡ φῦσις τοῦ ἐγὼ πλὴν τῆς αὐτενεργείας ἑνότητος καὶ ταυτότητος
ἀπαιτεῖ πρὸς ὕπαρξιν δύο ἑτέρους ὅρους : τὸν χῶρον καὶ
χρόνον.—Τὴν ὕπαρξιν τοῦ χώρου καὶ τοῦ χρόνου ὁμολογεῖ τὸ συνειδός.—
Πῶς νοεῖται ὁ χῶρος καὶ ὁ χρόνος.— Τὸ ἐγὼ βάσις πάσης ὑπάρξεως.
112. Τὸ ἐγὼ πρὸς ἀντίληψιν καὶ κατάληψιν τῆς δευτερογόνου
καταστάσεως τῆς προμηθευούσης τὸ ἐξωτερικὸν ἀντικείμενον ἐνεργεῖ
‘3
.
»
t
.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 13
πολλαπλῶς.— Aἱ πολλαπλαῖ ἐξωτερικεύσεις τοῦ ἐγώ: αἰσθάνεσθαι, νοεῖν,
συλλογίζεσθαι— συναισθάνεσθαι, ὀρέγεσθαι, βούλεσθαι.— Τί εἶνε αἱ
ἐξωτερικεύσεις αὗται.
113. Καλῶ κἀγὼ πάσας τὰς ἐξωτερικεύσεις τοῦ ἐγὼ δυνάμεις. —
Διαίρεσις αὐτῶν εἰς δύο κατηγορίας: εἰς γνωστικὰς καὶ κινητικάς.— Εἰς τίνας
ψυχικὰς δυνάμεις δύνανται νὰ ἀναχθῶσι πᾶσαι αἱ ψυχικαὶ δυνάμεις.
114. Τὸ πνεῦμα τὴν πολλαπλῆν αὑτοῦ φύσιν καὶ δρᾶσιν ἐκφαίνει μόνον
διὰ τοῦ ἐμπειρικοῦ καὶ καθαροῦ ἐγώ.— Ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐγὼ ὡς ἐμπειρικοῦ
καὶ καθαροῦ εἶνε ἀπαραίτητος.— Χρῆσις τοῦ ἐμπειρικοῦ ἐγώ.— Χρῆσις τοῦ
καθαροῦ ἐγώ.— Ἡ παράστασις «ἐγὼ νοῶ» εἶνε καθαρά.— Συνοδεύει πάσας
τὰς ἐμὰς παραστάσεις.— Πῶς σχηματίζει τὴν καθαρὰν παράστασιν
«νοῶ».—Τὸ ἐγὼ (τὸ συνειδὸς) προηγεῖται πασῶν τῶν ἐμῶν ἐποπτειῶν καὶ δὴ
παντὸς τοῦ ἐμοῦ a priori προσδιωρισμένου νοεῖν καὶ δὴ εἶνε ἡ ἀρχικὴ βάσις
πάσης συνθέσεως.
115. Διὰ τοῦ ἐγὼ γεννᾶται ἥ τε καθαρὰ ἥ τε ἐμπειρικὴ ἐποπτεία καὶ δὴ ἡ
γνῶσις τοῦ αἰτίου τῆς ἑτερογόνου τοῦ ἐγὼ καταστάσεως.— Ἡ ἐνέργεια
τοῦ πνεύματος πρὸς σχηματισμὸν ἐμπειρικῆς ἐποπτείας ἡ διὰ τοῦ ἐγὼ
ἐκφαινομένη πολλαπλῆ.— Ἡ πολλαπλῆ σύνθεσις, δι᾽ ἧς κατορθοῦται ἡ γνῶσις
τοῦ ἀντικειμένου δὲν προέρχεται ἐκ μόνου τοῦ ἐγώ.— Τὸ προϊὸν τῆς
πολλαπλῆς ταύτης ἐργασίας καλεῖται φαινόμενον.
116. Θεμελιώδεις τύποι τοῦ ἐγὼ καὶ τοῦ οὐκεγώ.— Διὰ τῶν τύπων τοῦ ἐγὼ
δίδοται μορφὴ τοῖς τύποις τοῦ οὐκεγώ.— Μεταβολὴ τῆς πενταπλῆς διαθέσεως
τοῦ ἐγὼ εἰς αἴσθημα, ἀντίληψιν, παράστασιν, ἔννοιαν.— Ὑποβολὴ τοῦ
φαινομένου ὑπὸ γενικοὺς τύπους: κατηγορίας.— Κατ’ ἐμὲ ὑπὸ μίαν μόνην.
117. Ἡ διπλῆ διάθεσις προϋποτίθησι καὶ διπλοῦν αἴτιον.— Περὶ τῆς
διαφορᾶς τοῦ διπλοῦ αἰτίου τῆς τοῦ ἐγὼ διπλῆς διαθέσεως καὶ καταστάσεως
καὶ τῆς ἀντικειμενικῆς αὐτοῦ ὑπάρξεως καὶ γνώσεως τὸ ἐγὼ εἶνε πεπεισμένον
a priori διὰ τοῦ αὐτοσυνειδότος.
118. Τὸ οὐκεγὼ ὑπάρχει, ὑπάρχοντος τοῦ ἐγώ.
119. Τὸ ἐγὼ διὰ τῆς ἀναλύσεως τοῦ ἑαυτοῦ συνειδότος γνωρίζει οὐ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 14
μόνον, ὄτι τὸ οὐκεγὼ ἐστίν, ἀλλὰ καὶ τί ἐστιν οὐσία καὶ φύσις τοῦ
ἐγώ.—Τί ἐννοῶ λέγων α) οὐσίαν 1) τῶν διαθέσεων τοῦ ἐγώ, 2) τοῦ αἰτίου
αὐτῶν· β) φύσιν 1) τῶν διαθέσεων τοῦ ἐγώ, 2) τοῦ αἰτίου αὐτῶν.— Τί ἀποτελεῖ
τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν τῶν καθ’ ἕκαστον ὄντων κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην.
120. Τὰ ὄντα διαφέρουσιν ἀλλήλων φύσει καὶ οὐκ οὐσίᾳ.— Μία ἡ
οὐσία.—Πόθεν γεννᾶται ὁ παμποίκιλος τρόπος τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐμπειρικοῦ,
ἐμμόρφου, εἶναι.— Πόθεν πηγάζει ἡ παμποίκιλος διάθεσις τοῦ ἐγώ.— Ἡ
διάθεσις τοῦ ἐγὼ ἰδιάζει μᾶλλον τῇ νευρίνῃ οὐσίᾳ τῆς αἰσθητηρίου συσκευῆς ἢ
τῷ αἰτίῳ αὐτῆς.— Ποσαχῶς δεικνύει τὴν ἑαυτοῦ ὕπαρξιν τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ὄν.
— Ποῦ ἔχει τὴν ἑαυτοῦ ἑνότητα ἡ πενταπλῆ, ἡ πενταχῶς ἐκφαινομένη διάθεσις
τοῦ ἐγώ.
121. Τὸ ἐγὼ γνωρίζει διὰ τῶν ποιοτήτων τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν τοῦ
οὐκεγώ.— Οἱ μόνοι παράγοντες πάσης γνώσεως τοῦ ἐγὼ εἶνε α) τὸ
ἐμπειρικόν, ἔμμορφον, εἶναι, β) τὸ νοεῖν.— Ἡ συμφωνία τῶν ποιοτήτων τῶν
ἡμετέρων νεύρων καὶ τῶν ἐμποιούντων αὐτὰς αἰτίων εἶνε γεγονός.
122. Τὸ ἐγὼ καὶ τὸ σχετικὸν οὐκεγὼ κατ᾽ ἀνάγκην κέκτηνται ἀπόλυτον
οὐκεγώ, ὅπερ ἐστὶν οὐσίᾳ τε καὶ φύσει ἀπόλυτον ἐγώ.
ΤΜΗΜΑ ΙI.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ Α’.
Ὕπαρξις καὶ γνῶσις τοῦ σχετικοῦ οὐκεγὼ, §§ 123—348.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
Περὶ πραγματικότητος καὶ ἀντικειμενικῆς ὑπάρξεως αὐτῆς §§ 123 — 129.
123. Ἡ πραγματικότης.— Ἡ ἀντικειμενικὴ ὕπαρξις τοῦ ἐγὼ
ἀναμφισβήτητος.— Ἀμφισβητήσιμος ἡ τοῦ σχετικοῦ οὐκεγώ.
124. Τὸ ζήτημα, ἂν ὁ ὑπαρχων κόσμος ἔχῃ ἀντικειμενικὴν
πραγματικότητα, παλαίτατον.— Καὶ τοι ἀκατάληπτος ὁ τρόπος, τὸ ἐγὼ
γνωρίζει τὸ οὐκεγὼ ὡς γνωρίζει ἑαυτό.— Ἡ ἀντικειμενικὴ ὕπαρξις τοῦ οὐκεγὼ
αὐταπόδεικτος ὡς ἡ τοῦ ἐγώ.— Λύσις τοῦ ζητήματος καὶ διὰ συλλογισμοῦ.
125. Κοινὴ ὁμολογία περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ οὐκεγώ.— Πάντα τὰ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 15
φιλοσοφικὰ συστήματα παραδέχονται αἰτίαν καὶ ἀποτέλεσμα.— Ἡ ἐξέτασις τῆς
αἰτίας καὶ τοῦ ἀποτελέσματος.— Τίς ἡ αἰτία τῶν ἐν τῷ ἐγὼ ἀναμφισβητήτως
ὑπαρχόντων αἰσθημάτων καὶ ἀντιλήψεων.
126. Αἱ τρεῖς ὑποθέσεις περὶ τούτου.
127. Οἱ λόγοι αὐτῶν.
128. Ὁ πραγματισμός. — Κατά τε τὸν ὀρθολογισμὸν κατά τε τὸν ἐμπειρισμὸν
ὑπάρχει «τι» ἐκτὸς τοῦ ἐγὼ καθ’ ἑαυτὸ κείμενον.
129. Τὸ καθ’ ἑαυτὸ ὑπάρχον τοῦτο «τί» τὸ ἐγὼ δύναται νὰ γνωρίσῃ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ
Α´. Περὶ ὑπάρξεως, §§ 130—132.
130. Ἡ ἔννοια τῆς ὑπάρξεως δυσχερεστάτη τῶν ἐννοιῶν τῆς θεωρίας τῆς
γνώσεως.— Τί σημαίνει ὁ ὅρος ὕπαρξις κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην.— Ἡ ὕπαρξις
εἶνέ «τι» ἐν ὡρισμένῳ χώρῳ καὶ χρόνῳ κείμενον.
131. Ἡ ὕπαρξις δέον νὰ γένηται ἀντικείμενον τῆς ἡμετέρας ἐσωτερικῆς ἢ
ἐξωτερικῆς πείρας.— Τί ἀπαιτεῖ ἡ γνῶσις, ὅτι ὑπάρχει πρᾶγμά τι.— Πότε τὸ
ἐγὼ γιγνώσκει, ὅτι ὑπάρχει τι ἐμπειρικῶς καὶ πότε a priori.— Διατὶ ἁπλῶν
ἐννοιῶν δὲν γιγνώσκεται ἡ ὕπαρξις a priori.— Τὸ πραγματικὸν δέον νὰ εἶνε οὐ
μόνον ἐν τῇ ἰδέᾳ ὥς τι δυνατόν, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς ἰδέας.— Δέον πᾶν
πραγματικὸν νὰ νοῆται, ὅτι κεῖται ἐν ὡρισμένῳ τόπῳ καὶ χρόνῳ.— Ἐκ τοῦ ἐν
χώρῳ καὶ χρόνῳ κειμένου εἶναι προέρχονται πᾶσαι αἱ διεγέρσεις καὶ διαθέσεις
τοῦ ἐγώ.—Πῶς νοητέον τοῦτο ;
132. Ἡ ὕπαρξις εἶνε τελείως ἀνεξάρτητος τοῦ ὑποκειμένου.— Τί εἶνε ἡ
ἀντικειμενικὴ πραγματικότης καὶ εἰς τί δύναται νὰ διακριθῇ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ
Β’. Περὶ γνώσεως, §§ 133—137.
133. Τί εἶνε τὸ γιγνώσκειν.— Πῶς τὸ ἐγὼ γιγνώσκει τὴν ἀντικειμενικὴν
πραγματικότητα.— Ἀναπαραγωγὴ τῆς πραγματικότητος ἐν τῷ ἐγώ.—
Ἀμέσως.— Ἐμμέσως. — Ἐξ ὑποκειμένου.— Ἐξ ἀντικειμένου.
134. Τὸ ἐγὼ φέρει ἐν ἑαυτῷ τὴν ὕπαρξιν ἐν τύποις.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 16
135. Γνῶσις τοῦ οὐκεγώ.— Ἐκ τῶν προτέρων.— Ἐκ τῶν ὑστέρων.—
Ἀναλυτική.— Συνθετική.— Μαθηματική, φιλοσοφική, μεταφυσική, ὑπερβατική.
— Θεωρητική.— Πρακτική. — Ὑπερφυσική.— Φυσική.— Λογικῶς ἀληθής,
λογικῶς ψευδής.
136. Τρόπος ἐνεργείας τοῦ ἐγώ, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν γνῶσιν τοῦ οὐκεγὼ καθ᾽
ἕνα οἱονδήποτε τῶν ἀνωτέρω τρόπων.— Πῶς θεωρεῖται ἡ τοῦ ὑποκειμένου
ἔννοια καὶ πῶς ἡ τοῦ κατηγορουμένου.— Ἡ κατάληψις τοῦ ἐὰν ἡ ἔννοια τοῦ
κατηγορουμένου ἀποτελῇ ἢ μὴ μέρος τῆς τοῦ ὑποκειμένου ἐννοίας, ἀποτελεῖ
τὰς ἀνθρωπίνας γνώσεις.— Τί δέον τὸ ἐγὼ νὰ ποίησῃ τὰ ἐν αὐτῷ αἰσθήματα,
ἵνα παραγάγῃ γνῶσιν· τί ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο.
137. Τί δύναται τὸ ἐγὼ νὰ γιγνώσκῃ· ὑλισμός, ἰδανισμός,
πραγματισμός.— Πῶς τὸ ἐγὼ ἀναπαράγει ἐν ἑαυτῷ τὸ οὐκεγὼ κατὰ ποσόν,
ποιόν, κτλ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ
Περὶ τοῦ κριτηρίου τοῦ ἐγὼ περὶ τῆς ἀντικειμενικῆς ὑπάρξεως τοῦ οὐκεγὼ καὶ
μεταφυσικῆς γνώσεως §§ 138—148.
138. Τὸ ζήτημα περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ εἰδέναι.
139. Ἀπόδειξις, ὄτι ὑπάρχει εἰδέναι.
140. Τὸ ἀξίωμα τῆς ταυτότητος.
141. Λογική, τυπικὴ ἀλήθεια.— Πραγματική, ὑλικὴ ἀλήθεια.
142. Τί ἀπαιτεῖται πρὸς ὕπαρξιν μεταφυσικῆς γνώσεως.— Τί εἶνε πεῖρα.
143. Τί εἶνε τὰ αἰσθήματα ἄνευ πείρας.
144. Πραγματικὴ λύσις τοῦ ἡμετέρου προβλήματος διὰ τοῦ ἀξιώματος
τῆς ταυτότητος.
Περὶ τῶν γνωστικῶν μέσων: ὑποκειμενικῶν καὶ ἀντικειμενικῶν,
§§ 145—204.
145. Καὶ αὐτὰ τὰ ἰδανικὰ συστήματα παραδέχονται, ὄτι ὑπάρχει ἐγὼ καὶ
οὐκεγώ, ἀποροῦσι μόνον 1) ποῦ κεῖται τὸ οὐκεγώ, 2) πῶς τὸ ἐγὼ
γνωρίζει τὸ οὐκεγώ· δυναταὶ ὑποθέσεις περὶ τούτου.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 17
146. Γνωστικὰ μέσα: ὑποκειμενικά, ἀντικειμενικά· κριτήριον, δι᾽ οὗ
ἐξελέγχεται ἡ ἀλήθεια τῆς ἀντικειμενικῆς ὑπάρξεως.
I. Περὶ τῶν ὑποκειμενικῶν γνωστικῶν μέσων, 147—190.
147. Ὑποκειμενικὰ γνωστικὰ μέσα. Ψυχολογία καὶ φιλοσοφικὰ
συστήματα· ποῦ κεῖται ἡ περὶ ψυχῆς ἔρις.
148. Ψυχικαὶ δυνάμεις.— Ἔρευνα περὶ αὐτῶν γενικὴ καὶ εἰδικὴ, §§
148—190.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ
A´. Περὶ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων γενικῶς, 149—158
149. Αἱ ψυχικαὶ δυνάμεις εἶνε ἐκφάνσεις τῆς χ οὐσίας.— Ἐκφαίνονται διὰ
τῆς ψ οὐσίας.— Ἐμφανίζονται ὑπὸ δύο μορφάς· ἡ μὲν φέρει τοὺς χαρακτῆρας
τῆς χ οὐσίας, ἡ δὲ τῆς ψ.— Αἱ ἀνήκουσαι εἰς τὴν 1ην μορφήν.— Αἱ ἀνήκουσαι
εἰς τὴν 2αν.— Αἱ ψυχικαὶ δυνάμεις ἐκφαινόμεναι διὰ τῆς ψ οὐσίας
μεταλαμβάνουσι τῆς οὐσίας καὶ φύσεως αὐτῆς.
150. Πρὸς ἔκφανσιν τῶν ἰδιοτήτων τῆς χ οὐσίας ὥρισται ἀνὰ ἓν μὲν
ψυχικὸν κέντρον διὰ μίαν ἑκάστην, ἓν δὲ κοινὸν διὰ πάσας ὁμοῦ.— Τί
ἀπαιτεῖται, ἵνα παραχθῇ τὸ αἴσθημα.— Πῶς γεννᾶται τὸ αἴσθημα.
151. Τί χρῄζει ἡ διάνοια πρὸς ἔκφανσιν.
152. Γεγονότα μαρτυροῦντα τὴν κατὰ φύσιν συνεργὸν παρέμβασιν τῶν
προμετωπιαίων λοβῶν ἐν ταῖς πράξεσι τῆς νοήσεως.— Πάντα τὰ μόρια
τῆς χώρας ταύτης (τῶν προμετωπιαίων λοβῶν) τοῦ ἐγκεφαλικοῦ φλοιοῦ
προΐστανται τῶν φαινομένων τῆς σκέψεως, βουλήσεως καὶ συναισθήσεως.
153. Ἡ ἐγκεφαλικὴ ἐνέργεια εἶνε ἐνσυνείδητος ἢ ἀσυνείδητος·
ἀνακλαστικαὶ πράξεις.
154. Τὰ ψυχικὰ κέντρα δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἀνεξαρτήτως
ἀλλήλων ἤτοι ἄνευ συνεργίας ἀλλήλων καὶ τοῦ κοινοῦ.— Αἱ ψυχικαὶ
δυνάμεις θυγατέρες τῶν αὐτῶν γονέων : τῆς χ καὶ ψ οὐσίας.— Αἱ ψυχικαὶ
δυνάμεις δύο τριάδες.
155. Τὸ ἐγὼ ἐκφαίνει ἑαυτὸ γιγνῶσκον, συναισθανόμενον καὶ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 18
ἐπιθυμοῦν.— Τὴν 1ην ἰδιότητα ἐκδηλοῖ τριχῶς : αἰσθανόμενον, νοοῦν,
λογιζόμενον. —Τὴν 2αν μονοειδῶς: συναισθανόμενον.— Καὶ τὴν 3ην διττῶς:
ἐπιθυμοῦν, βουλόμενον.— Σύμπτυξις τῶν ἐκφάνσεων τοῦ ἐγώ.— Πᾶσαι αἱ
ψυχικαὶ δυνάμεις δύνανται νὰ ἀναχθῶσιν εἰς τρεῖς: τὴν αἴσθησιν, τὴν
συναίσθησιν, τὴν ἐπιθυμίαν.— Αἴσθησις, νοῦς καὶ λόγος εἶνε δύναμις τοῦ ἐγὼ
τοῦ ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἰδίων αὑτοῦ διαθέσεων ἐμποιουμένων αὐτῷ εἴτε ὑπ᾽
αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων εἴτε ὑπὸ τῶν σχέσεων αὐτῶν.— Τὰ ἀντικείμενα καὶ αἱ
σχέσεις αὐτῶν παρίστανται ἐν τῷ συνειδότι εἴτε ἀμέσως διὰ τῶν παραστάσεων
αὐτῶν, ἐποπτειῶν, ἀντιλήψεων, εἴτε ἐμμέσως διὰ τῶν ὀνομάτων.
156. Οἱ τύποι καὶ αἱ λέξεις ἐν τῷ περιεχομένῳ τοῦ αὐτοσυνειδότος τοῦ
ἐγώ.
157. Ἡ αἴσθησις (ἡ ἐσωτερικὴ) διεγειρομένη ὑπὸ τῶν αἰσθημάτων,
παραστάσεων, ἐννοιῶν καὶ ἰδεῶν ἀντιλαμβάνεται προσέχουσα.— Τί εἶνε
προσοχή.— Ἡ προσοχὴ εἶνε ἰδιότης τῆς ψυχῆς τοῦ συγκεντροῦν τὴν δρᾶσιν
αὐτῆς: 1ον ἐν τῷ ἑτέρῳ τῶν κέντρων, 2ον ἐν ἑνὶ μόνῳ ἐρεθισμῷ αὐτοῦ. — Τὸ
ἐγὼ ἅπαξ προσχὸν εἴτε αἰσθήματί τινι, εἴτε παραστάσει, εἴτε ἐννοίᾳ αὐτοῦ
γίγνεται κύριον αὐτοῦ καὶ ἀπαλλαγὲν αὐτοῦ.— Ἡ ἰδιότης αὕτη τῆς ψυχῆς εἶνε
ἀπαραίτητος: Α’ πρὸς παραγωγήν, 1) αἰσθήματος, 2) παραστάσεως, 3)
ἐννοίας καὶ 4) ἰδέας· Β’ πρὸς σχηματισμόν, 1) συγκρίσεως, 2) κρίσεως, 3)
σκέψεως, 4) συλλογισμοῦ, ἤτοι παντὸς ψυχικοῦ φαινομένου.— Ἵνα παραχθῇ
ψυχικὸν φαινόμενον, δέον νὰ δράσῃ ἡ ἀντιληπτικὴ οὐσία ἡ ὡς ἐγὼ
ἐμφανιζομένη σύμπασα καὶ πλήρης, ἤτοι αἰσθανθῇ, νοήσῃ, λογισθῇ.
158. Ἡ αἰσθανομένη δύναμις εἶνε καὶ ἡ νοοῦσα, ἡ δὲ νοοῦσα καὶ ἡ
λογιζομένη.— Τὸ ποιοῦν τὴν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀντιληπτικὴν δύναμιν τοῦ ἐγὼ
φαίνεσθαι πολλὰς καὶ διαφερούσας ἀλλήλων εἶνε τὸ τὴν ἀλλοίωσιν αὐτῷ
ἐμποιοῦν αἴτιον.— Αἱ ψυχικαὶ ἀλλοιώσεις εἶνε μὲν ὁμογενεῖς, οὐχὶ ὅμως καὶ
ὁμοειδεῖς· διὸ καὶ ἡ ἀντίληψις διὰ μίαν ἑκάστην αὐτῶν ἀνάγκη νὰ εἶνε
ἀνάλογος.— Πρεσβεύω αἴσθησιν, νοῦν καὶ λόγον, τριάδα ὁμοούσιον καὶ
ἀχώριστον.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΚΤΟΝ
Β´. Περὶ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων εἰδικῶς, §§ 159— 190.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 19
159. α´. Αἴσθησις.— Τί εἶνε ἡ αἰσθητικότης ἡ ἁπλῆ αἴσθησις.— Τί ἀπαιτεῖται
πρὸς παραγωγὴν αἰσθήσεως.— Τίνος ἀπόρροια εἶνε τὰ ζωϊκὰ φαινόμενα.
160. Πρὸς ὕπαρξιν καὶ ἐκδήλωσιν ζωϊκῶν φαινομένων ἀπαιτοῦνται οἱ
ὄροι 1) πνεῦμα καὶ ἐξωτερικὸς κόσμος, 2) μέσον (:medium).— Μέσον εἶνε ἡ
σωματικὴ ὀργάνωσις, τὸ ὀργανικὸν σῶμα
161. Ἡ χ οὐσία ζωοποιεῖ τὴν ψ.— Ἡ ὕλη διωργανωμένη κεῖται μεταξὺ τῶν χ
καὶ ψ οὐσιῶν καὶ μετέχει τῶν ἰδιοτήτων ἑκατέρας : τῆς μὲν χ τῶν τοῦ
αἰσθάνεσθαι, νοεῖν καὶ βούλεσθαι, τῆς δὲ ψ τῶν τοῦ ἐν χώρῳ καὶ χρόνῳ
κεῖσθαι χῶρον τριχῆ διαστατὸν κατέχειν καὶ τῆς τοῦ ἀδιαχωρήτου ἰδιότητος
εὐμοιρεῖν.— Καίτοι ἡ ὕλη μετέσχε τῶν ἰδιοτήτων τοῦ πνεύματος, δὲν εἶνε
κυρίως αὐτὴ ἡ αἰσθανομένη, νοοῦσα καὶ ἡ βουλομένη, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ
καταστῆσαν αὐτὴν τοιαύτην.
162. Ἐν τῇ συστάσει τοῦ ἀνθρωπίνου ὀργανισμοῦ τὸ νευρικὸν σύστημα
κατέχει διὰ τὸ ἡμέτερον πρόβλημα πρωτεύουσαν θέσιν.— Ἡ ἔκφανσις τοῦ
ἐγὼ ἐπιτυγχάνεται διὰ τῶν γνωστικῶν καὶ κινητικῶν δυνάμεων· τὴν βάσιν τῶν
ψυχικῶν δυνάμεων ἀποτελεῖ ἡ αἴσθησις.
163. Τὰ ὄργανα τὰ ἐκτελοῦντα τὴν λειτουργίαν ταύτην εἶνε τριῶν εἰδῶν 1)
δεκτικὰ τῶν ἐντυπώσεων, 2) ἀγωγὰ καὶ 3) ἀντιληπτικά.—Τὰ πρῶτα κεῖνται
ἐν τῷ ἐξωτερικῷ περιφερικῷ νευρικῷ συστήματι καὶ εἶνε συνηρμολογημένα
συνῳδὰ τῷ εἴδει τῶν ἐντυπώσεων, ἃς προώρισται νὰ δέχωνται, καὶ
ἐξειδικευμένα εἰς πέντε διαφόρους κατηγορίας καὶ ἀληθῆ καταμερισμὸν τῆς
φυσιολογικῆς ἐργασίας.— Αἰσθητήρια ὄργανα.— Εἰδικὴ αἴσθησις.— Πέντε
εἰδικαὶ αἰσθήσεις.— Τῶν πέντε αἰσθητηρίων ὀργάνων τὰ κεντρομόλα νεῦρα τὰ
συνδέοντα αὐτὰ πρὸς τὰ ἀντιληπτικὰ κέντρα δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο
κατηγορίας: εἰς τὴν 1ην ἀνήκουσι τὰ τῆς ἀφῆς ἢ τῆς γενικῆς αἰσθητικότητος· εἰς
τὴν 2αν τὰ τῶν λοιπῶν.
164. Ποῦ κατατακτέον τὸ γευστικὸν νεῦρον.— Αἱ αἰσθήσεις κέκτηνται τὴν
δύναμιν τοῦ μεταβάλλειν τὰ ἐρεθίσματα τὰ ὑπὸ τοῦ ἐξωτερικοῦ κόσμου
ἐμποιούμενα αὐταῖς εἰς εἰδικὰ αἰσθήματα.
165. Ἡ ὁδὸς ἡ συνδέουσα τὸ ἐξωτερικὸν περιφερικὸν νευρικὸν σύστημα
μετὰ τῆς ἑστίας τῆς αἰσθητικότητος.— Τῶν μὲν νεύρων τῆς 1ης κατηγορίας
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 20
(§ 164) μακροτάτη καὶ ἐπίπλοκος καὶ πολλοὺς σταθμούς ἔχουσα· τῶν δὲ τῆς
2ας : τῶν τριῶν εἰδικῶν αἰσθήσεων (ὀσφρητικοῦ, ὀπτικοῦ καὶ ἀκουστικοῦ)
βραχυτάτη, ἁπλουστάτη καὶ εὐθυτάτη.— Αἱ διεγέρσεις τῶν νεύρων τῆς 1ης
κατηγορίας μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἑστίαν τῆς αἰσθητικότητος.— Τὰ σημεῖα, δι᾽
ὧν διέρχονται.— Αἱ τῆς 2ας εἰσδύονται κατ᾽ εὐθεῖαν εἰς τὸν ἐγκέφαλον.— Οἱ
ἀγωγοὶ οὗτοι εἶνε ἀδιάφοροι.— Ἡ ὁδὸς τῆς γεύσεως.
166. Τὰ κεντρομόλα νεῦρα παραβάλλονται πρὸς τὰ σύρματα
τηλεγραφικοῦ ἀγωγοῦ ἣ πρὸς ὀπὰς οἰκίας.
167. Αἱ διεγέρσεις αὗται γεννῶσιν ἀλλοίωσιν καὶ δὴ νέαν
κατάστασιν.—Τῆς λειτουργικῆς ταύτης καταστάσεως ἀντιλαμβάνεται ἡ ἐν ἡμῖν
ἐσωτερικὴ αἴσθησις ὡς αἰσθήματος.— Δυνάμει ἰδιαζούσης ἀγνώστου τινὸς
ὑφῆς ἕκαστον εἶδος αἰσθητηρίου ἐγκεφαλικοῦ κέντρου παρουσιάζει
λειτουργικὴν κατάστασιν, ἧς ἡ ἀντίληψις ὑπὸ τοῦ ἐγὼ παράγει αἴσθημα τὸ αὐτὸ
πάντοτε καὶ ἀληθῶς εἰδικὸν δι’ ἕκαστον κέντρον.— Εἰδικότης τῶν αἰσθητηρίων
ὀργάνων.— Πῶς δέον νὰ ἐξηγηθῇ ἡ εἰδίκευσις τοῦ ἐξωτερικοῦ αἰτίου.
168. Πόθεν πηγάζει ἡ εἰδίκευσις τοῦ ἐξωτερικοῦ αἰτίου.— Κατὰ τὴν ἐμὴν
γνώμην.— Τὸ εἰδικὸν αἴσθημα ἀποτέλεσμα δύο πράξεων ἀλλήλων
διακεκριμένων.— Τὸ αἰδικὸν αἴσθημα εἰκὼν εἰκονίζουσα τὸ ἀλλοιῶσαν τὴν
αἰσθητήριον συσκευὴν ἐξωτερικὸν αἴτιον.— Ποῦ συμβαίνει ἡ εἰκὼν αὕτη.— Τί
σκοπεῖ ἡ παρατηρουμένη διέγερσις τῆς νευρικῆς ἰνὸς ἀπὸ τοῦ
μεταπεπλασμένου περιφερικοῦ αὐτῆς πέρατος μέχρι τοῦ κεντρικοῦ αὐτῆς
πέρατος.
169. Τὸ ἐγὼ διὰ τῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ νευρικῷ συστήματι αἰσθήσεως
αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεται τῆς ἑαυτοῦ ἐκεῖ καταστάσεως.— Ἡ κατάστασις
σύμφωνος τῇ φύσει τῶν δύο παραγόντων τοῦ εἰδικοῦ αἰσθήματος.—
Σχηματίζει ἰσαρίθμους τοῖς αἰσθητηρίοις ὀργάνοις καὶ τοῖς τρόποις τοῦ ἐνεργεῖν
τοῦ ἐξωτερικοῦ αἰτίου κατηγορίας.— Ἀνάγκη διεγέρσεως τῆς ἀντιληπτικῆς
οὐσίας πρὸς δρᾶσιν ἐν τῇ οἰκείᾳ μοίρᾳ τοῦ νευρικοῦ συστήματος διὰ τῆς
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 21
προσοχῆς.
170. Τὸ εἰδικὸν αἴσθημα ὂν μὲν ἁπλοῦν πάθημα τῆς αἰσθητηρίου
νευρικῆς οὐσίας εἶνε ὑλικόν τι, ἀντιληπτὸν δὲ καὶ δὴ συνειδητὸν
γιγνόμενον δὲν εἶνε πλέον ὑλικὸν ἀλλ᾽ ὡς τὸ ἀντιλαμβανόμενον ἐγὼ
ἄΰλον, πνευματικόν.
171. Ἀπόδειξις, ὄτι τὸ εἰδικὸν αἴσθημα σχηματίζεσαι ἐν τῷ αἰσθητηρίῳ
ὀργάνῳ.
172. Αἱ αἰσθήσεις διαιρούνται 1) εἰς ἁπλᾶς 2) εἰς συνθέτους.— Διάκρισις
τῶν αἰσθήσεων κατὰ τὸ εἶδος τοῦ ἐρεθισμοῦ — Κατὰ τὴν σπουδαιότητα αὐτῶν
διὰ τὴν γνῶσιν.
173. Τὸ ἐγὼ γνωρίζει τὸ οὐκεγὼ διὰ πασῶν μὲν τῶν αἰσθήσεων, κυρίως
ὅμως διὰ δύο: τῆς ἀφῆς καὶ τῆς ὁράσεως.
β—γ. Νοῦς καὶ λόγος §§ 174—190.
174. Τίνες ἀρνοῦνται τὸ 3ον μέλος τῆς γνωστικῆς τριάδος : τὸν λόγον,
ταυτίζοντες πρὸς τὸν νοῦν.— Πόθεν προέρχεται ἡ νομιζομένη ταυτότης νοῦ
καὶ λόγου.
175. Ἡ διαφορὰ ἡ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσα ἐξήρτηται ἔκ τε τοῦ εἴδους
τῆς ἀλλοιώσεως ἔκ τε τῆς ἀντιληπτικῆς δυνάμεως.— Ἀδύνατον ὁ νοῦς καὶ
ὁ λόγος νὰ ταυτισθῶσιν.
176. Οἱ φιλόσοφοι J. F. Fichte, Ulrici, Froschammer, ἔχουσι δίκαιον
λέγοντες, ὄτι ὁ μὲν νοῦς καταγίγνεται ἁπλῶς περὶ τὸν αἰσθητὸν κόσμον
τῶν φαινομένων, ὁ δὲ λόγος περὶ τὸν ὑπεραισθητόν.— Ὁ λόγος τούτου.
— Ὡσαύτως καὶ ὁ Hegel καὶ Kant.
177. Ἀνάπτυξις τῆς ἐμῆς γνώμης περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν μελῶν τῆς
γνωστικῆς τριάδος.
178. Συνέχεια.
180. Συνέχεια: ἡ ἐμὴ γνώμη: ὁ μὲν νοῦς γενικῶς συμπίπτει μετὰ τῆς
κριτικῆς δυνάμεως καὶ τοῦ λόγου, ὁ δὲ λόγος σημαίνει σύμπασαν τὴν
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 22
ἀνωτέραν γνωστικὴν δύναμιν, ἐν ᾗ συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ τοῦ νοῦ.
181. Τί σημαίνουσι γενικῶς νοῦς καὶ λόγος.
182. Τί σημαίνει ὁ νοῦς ἰδίως.— Πόσα τινὰ προϋποτίθησιν ὁ ἀνθρώπινος
νοῦς.— Ὁ νοῦς παρέχει εἰς τὸ ὑπὸ τῆς φαντασίας συντεθειμένον ποικίλον
κανόνα τῆς συνθέσεως, δι’ οὗ ἑνοῖ αὐτό.— Τίς ἡ ὕλη τοῦ νοῦ σχηματίζοντος
παραστάσεις καὶ ἐννοίας καὶ κρίνοντος; — Τὸ ὑπὸ τοῦ νοῦ κρινόμενον
ἑνότης.— Τὸ ὑπὸ τοῦ νοῦ σχηματισθὲν πρότερον παραστάσεις, ἔννοιαι.—
Συνθετική, ἀναλυτικὴ (ἑνότης).
183. Διπλῆ χρῆσις τοῦ νοῦ.— Λογικὴ (ἐμπειρικὴ) καὶ πραγματική.— Ὁ νοῦς
ἐμπειρικός.— Ὁ νοῦς καθαρός.— Ὁ νοῦς ἐν τῇ λογικῇ χρήσει.— Ὁ νοῦς ἐν τῇ
πραγματικῇ χρήσει.— Τί παρατηρητέον περὶ τοῦ νοῦ ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον
τῶν παραστάσεων αὐτοῦ.
184. Τί σημαίνει ὁ λόγος ἰδίως.
185. Ὁ λόγος θεωρεῖται: α) κατὰ τὴν διαφορότητα τοῦ ἔργου αὐτοῦ β)
κατὰ τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὰ ἀντικείμενα.— Ὁ λόγος κατὰ τὸ α) εἶνε δύναμις:
1) λογικὴ 2) πραγματική.— Ὁ λόγος ὡς λογικὴ δύναμις.— Ὁ λόγος ὡς
πραγματικὴ δύναμις.— Πῶς καλοῦνται αἱ ἔννοιαι τῆς ἐπόψεως ταύτης.— Πῶς
καλοῦνται τὰ ἀντικείμενα τῶν ἐννοιῶν τούτων.— Τὸ ἀνώτατον ἀξίωμα τοῦ
καθαροῦ λόγου.— Πῶς ἐνεργεῖ ὁ λόγος ἐν τῇ ὑπερβατικῇ χρήσει.
186. Κατὰ τὸ β (τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὰ ἀντικείμενα) ὁ λόγος εἶνε 1)
θεωρητικός, 2) πρακτικός.
Α’. Ὁ θεωρητικὸς.
Ὁ θεωρητικὸς ὑποδιαιρεῖται: 1) εἰς φυσικὸν 2) εἰς ὑπερφυσικόν,
Β’ . Ὁ πρακτικὸς.
Ὁ πρακτικὸς λόγος καλεῖται καὶ βούλησις.— Ὁ πρακτικὸς λόγος ἐν τῇ ἐπόψει
ταύτῃ ὑποδιαιρεῖται: 1) εἰς ἐμπειρικόν, 2) εἰς καθαρόν.— Ἡ προϋπόθεσις λόγου
ὑψίστου, νομοδότου, αὐτοτελοῦς εἶνε ἐν θεωρητικῇ μὲν ἐπόψει σπουδαιοτάτη,
ἐν πρακτικῇ δὲ καὶ ἀναγκαία.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 23
Ἐν ποίᾳ σχέσει ἵστανται αἱ δυνάμεις αὗται : (ἡ
αἴσθησις, ὁ νοῦς καὶ ὁ λόγος 🙂
Α’ πρὸς ἀλλήλας ;
187. α´. Κατὰ τὸν ἐμπειρισμόν.
188. β´. Κατὰ τὴν κριτικὴν φιλοσοφίαν.
B´ πρὸς τὰ ἀντικείμενα.
189. α´. κατὰ τὸν ἐμπειρισμόν.
190. β´. Κατὰ τὴν κριτικὴν φιλοσοφίαν.
ΠΕΡΙ TΩN ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ
ΗΤΟΙ ΜΕΣΩΝ, ΔΙ’ ΩΝ ΤΟ ΟΥΚΕΓΩ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Τῼ ΕΓΩ ΕΑΥΤΟ.
Τὰ μέσα ταῦτα εἶνε αἱ ποιότητες καὶ αἱ ἰδιὸτητες.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ
Περὶ τῶν ποιοτήτων καὶ τῶν ἰδιοτήτων §§ 191—204.
191. Ποσαχῶς θεωρεῖ τὸ ἐγὼ τὸ οὐκεγώ.— Τί καλεῖ ὑποκείμενον καὶ τί
ποιότητας.— Πῶς νοεῖ τὴν ποιότητα.
192. Ἐν τῷ οὐκεγὼ κεῖται 1) ἡ ἑνότης τῆς οὐσίας αὐτοῦ 2) ἡ πολλότης
τῶν ποιοτήτων καὶ τῶν ἰδιοτήτων.— Πῶς θεωροῦνται ἀμφότερα.—Ἔρευνα
περὶ τοῦ τί εἶνε ποιότης καὶ τί ἰδιότης καὶ ποῦ κεῖνται ἐν τῷ ἐγὼ ἢ ἐν τῷ οὐκεγώ.
193. Τί εἶνε τὸ οὐκεγώ.— Ποσαχῶς παρίσταται τὸ οὐκεγὼ τῷ ἐγώ.— Λογικὸν
καὶ ψυχολογικόν.
194. Ποῦ κεῖται τὸ ποιοῦν τὸ ἓν οὐκεγὼ γιγνώσκεσθαι καὶ φαίνεσθαι
πολλά.— Πῶς καλεῖται τὸ τοιοῦτον.— Τί εἶνε ποιότης κατ’ Ἀριστοτέλη.— Τί
κατὰ Βεν. Λέσβην.— Τί κατὰ τὴν κριτικὴν φιλοσοφίαν.— Πῶς νοεῖται ἡ ποιότης
καὶ ἡ οὐσία.— Τί εἶνε ποιότης.
195. Αἱ ποιότητες: ἀντικειμενικαί, ὑποκειμενικαί.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 24
196. Αἱ ποιότητες ἀρχικαί, θεμελιώδεις.— Παράγωγοι.— Ἐσωτερικαί,
ἀπόλυτοι.— Ἐξωτερικαί, σχετικαί.— Ἀντικειμενικαί: (ἰδιότητες).—
Ὑποκειμενικαί : (ποιότητες).— Ἀπορεῖται, ἐὰν αἱ ποιότητες εἶνε πραγματικοὶ
προσδιορισμοί.
197. Τὸ οὐκεγὼ κέκτηται μυρίους τρόπους ὑπάρξεως.— Ἡ πηγὴ τῶν
ποιοτήτων.— Γενικὴ παρατήρησις περὶ τῶν παμποικίλων τρόπων ὑπάρξεως
τοῦ οὐκεγώ.
198. Τίνες ποιότητες καλοῦνται ἰδιότητες καὶ τίνες κυρίως ποιότητες.
199. Ποῦ κεῖνται αἱ ποιότητες.
200. Ὑφίσταται ἀναμφισβητήτως σχέσις μεταξὺ τῆς ποιότητος καὶ τοῦ
ἐμποιοῦντος αὐτὴν φυσικοῦ αἰτίου.— Ἡ ὁμοιότης συγγένεια καὶ ἀναλογία ἡ
ἐκ τῆς σχέσεως αὐτῶν ταύτης πηγάζουσα θετή.— Πόθεν πηγάζει ἡ ὁμοιότης ἢ
ἡ ἀνομοιότης τῶν αἰσθημάτων μεταξὺ ἀλλήλων.
201. Ἡ ποιότης δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ καθ᾽ ἑαυτήν.
202. Αἱ ποιότητες δὲν εἶναι οὔτε ἡμέτερα αἰσθήματα οὔτε ὄντα
συμπεφυκότα τοῖς σώμασιν ἀλλ᾽ ἀμφότερα.
203. Αἱ ποιότητες καταστάσεις τοῦ ἐγώ.— Ἀντικειμενικότης τοῦ χαρακτῆρος
τῶν ποιοτήτων.
204. Ἔν τε τῷ ἐγὼ ἔν τε τῷ οὐκεγὼ λαμβάνει χώραν ἐξέλιξις.— Τότε ἐγὼ
ότε οὐκεγὼ πληθύς.— Πλήρης ἁρμονία μεταξύ ἐγὼ καὶ οὐκεγώ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΓΔΟΟΝ
Περὶ μεταμορφώσεως τῶν ποιοτήτων εἰς αἴσθημα, παράστασιν, ἔννοιαν.
§§ 205–227.
Ι. Αἴσθημα. §§ 206— 210.
205. Τί εἶνε αἴσθημα.— Τί σημαίνει ἡ λέξις αἴσθημα.— Τί συμβαίνει ἐν τῷ
φαινομένῳ τούτῳ— Πῶς θεωρεῖ ἡ φυσικὴ ἐπιστήμη τὸν ἐρεθισμόν.— Πόσα τὰ
εἴδη τοῦ ἐρεθισμοῦ· τί παρατηρητέον περὶ τοῦ ἐρεθισμοῦ ἤτοι πῶς γεννᾶται ἐξ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 25
αὐτοῦ αἴσθημα.
206. Τί παρατηρητέον περὶ τῆς διεγέρσεως τῆς νευρίνης οὐσίας τῆς
αἰσθητηρίου συσκευῆς.
207. Ὁ χαρακτὴρ τῶν αἰσθημάτων.
208. Προεκβολὴ τοῦ αἰσθήματος.
209. Τὸ αἴσθημα καὶ τὸ ποιοῦν αὐτὸ (: τὸ αἴτιον).
210. Πόσας ὄψεις παρουσιάζει τὸ αἴσθημα· τὰ αἰσθήματα ψυχολογικὰ
στοιχεῖα.
ΙΙ. Παράστασις §§ 211–221.
211. Τί εἶνε παράστασις καὶ πῶς νοητέον αὐτήν.— Πῶς νοῶ τὴν
παράστασιν μετὰ Kant καὶ ἄλλων.
212. Τὶ εἶνε ἰδίως παράστασις ψυχολογική.
213. Αἱ παραστάσεις ὡς ἐκ τῆς βαθμίδος, ἐν ᾗ θεωρεῖται ἡ παριστῶσα
οὐσία: (τὸ ἐγὼ) εἶνε αἰσθηταί, νοηταὶ καὶ λογικαί.
214. Αἱ παραστάσεις καθαραὶ καὶ ἐμπειρικαί.
215. Πόσα τινὰ διακρίνονται ἐν πάσῃ παραστάσει καὶ τί παρατηρητέον
περὶ αύτῶν.
216. Τί εἶνε ἡ ψυχολογικὴ παράστασις καὶ τί παρατηρητέον περὶ αὐτῆς.
217. Ἡ παράστασις εἰκὼν ἀντικειμένου.— Τὸ ἐξεικονιζόμενον δισύνθετον :
ἐξ ὕλης καὶ μορφῆς.— Τί παρατηρητέον περὶ ἀμφοτέρων.— Ἡ ὕπαρξις τοῦ
εἶναι ἀναμφισβήτητος.— Ἡ ψυχικὴ κατάστασις ἅπαξ γεννηθεῖσα ὑφίσταται καὶ
μὴ παρόντος τοῦ αἰτίου αὐτῆς.
218. Πῶς τὸ ἐγὼ διακρίνει ἑκατέραν ἑκατέρας.
219. Αἱ παραστάσεις ὡς ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῶν ὑπάγονται ὑπὸ
τρεῖς κατηγορίας.— Τί παρατηρητέον περὶ μιᾶς ἑκάστης.
220. Αἱ τῆς 1ης κατηγορίας παραστάσεις διακρίνονται εἰς δύο εἴδη: 1) εἰς
παριστώσας ἓν ἀντικείμενον καὶ 2) εἰς παριστώσας πλείω ἀντικείμενα.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 26
221. Πῶς κλητέον ἑκάστην παράστασιν τῶν τριῶν κατηγοριῶν.
ΙΙΙ. Ἔννοια §§ 222— 227.
222. Τὶ εἶνε ἔννοια.
223. Πῶς γεννᾶται.
224. Εἰ καὶ ἡ ἔννοια δημιουργεῖται ὑπὸ τοῦ ἐγώ, τὸ ἐγὼ ἐξήρτηται ἐξ
αὐτῆς.
225. Ἡ ἔννοια λαμβάνεται ἐν διττῇ σημασίᾳ : α) ἐν εὐρυτέρᾳ β) ἐν
στενωτέρᾳ.— α) Τί καλεῖται ἔννοια ἐν εὐρυτέρᾳ σημασίᾳ;— Λογικὴ
παράστασις.— Διαφορὰ λογικῆς παραστάσεως ψυχολογικῆς.— Τί εἶνε ἔννοια
ἐν τῇ ψυχολογικῇ παραστάσει.— Τί εἶνε ἔννοια ἐν τῇ λογικῇ παραστάσει.— Ἡ
ψυχολογικὴ ἔννοια ἀναλυτική· ἡ λογικὴ συνθετική.
226. β) Τί καλεῖται ἔννοια ἐν στενωτέρᾳ σημασίᾳ.— Τί εἶνε διαδρομικὴ
ἔννοια.— Ποῦ ἀναφέρεται ἡ ἔννοια.— Ἡ ἔννοια δὲν εἶνε τελεία.— Τίνος ἔργον
εἶνε ἡ ἔννοια.— Δὲν δύναται νὰ παρασταθῇ τὸ γενικὸν ἄνευ μερικοῦ, ἰδίου.— Ἡ
ἔννοια ἰδεῶδες· ὁ λόγος.— Πῶς διακρίνεται ἡ ἔννοια τῆς παραστάσεως.—
Πόσα τινὰ κεῖνται ἐν πάσῃ κρίσει.— Τί κεῖται ὡς ὑποκείμενον καὶ τί ὡς
κατηγορούμενον.
227. Τὴν ἔννοιαν τελειοῖ ἡ κρίσις.— Αἱ κατηγορίαι καὶ ἡ γλῶσσα κεῖνται ἐν
τῷ ἐγὼ πρὸ πάσης αὐτοτελοῦς μορφώσεως τῆς ἐννοίας.
IV. Ἰδέαι.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΝΝΑΤΟΝ
Γνῶσις τοῦ οὐκεγὼ ὑπὸ τοῦ ἐγὼ διὰ τῶν γνωστικῶν μέσων ὑποκειμενικῶν τε
καὶ ἀντικειμενικῶν §§ 228—240.
228. Τὸ ἐγὼ κέκτηται τὴν δύναμιν τοῦ ἀναπαράγειν ἀκαταλήπτως ἐν
ἑαυτῷ τὸ οὐκεγώ.— Ἡ ἀντικειμενικὴ πραγματικότης γνωρίζεται τῷ ἐγὼ διὰ
τῶν μεταμεμορφωμένων ποιοτήτων.— Τὸ ὑποκείμενον κέκτηται τὸ οὐκεγὼ ἐν
αἰσθήμασιν, ἀντιλήψεσι, παραστάσεσιν, ἐννοίαις καὶ ἰδέαις.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 27
229. Τὸ ἐγὼ γνωρίζον τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ, τὰς ἀντιλήψεις, ἐποπτείας,
γνωρίζει τὰς παραστάσεις τοῦ οὐκεγώ, γνωρίζων δὲ τὰς παραστάσεις
τοῦ οὐκεγὼ γνωρίζει αὐτὸ τοῦτο.— Τί γνωρίζει τὸ ἐγὼ κατὰ πρῶτον.— Πῶς
γνωρίζει τὰ πραγματικὰ πράγματα.— Ὁ δυασμὸς τοῦ οὐκεγὼ φαινομενικός.—
Ἡ σχέσις μεταξὺ οὐσίας καὶ ποιότητος ἐξωτερική.
230. Τὸ ἐγὼ ἐξετάζον τὰς ἐν αὐτῷ παραστάσεις παρατηρεῖ, ὅτι ἐξ αὐτῶν
τινὲς μὲν εὑρίσκονται ἐκτὸς αὐτοῦ, τινὲς δὲ ἐν αὐτῷ.— Δυσκολία πρὸς
διάκρισιν τῶν πρώτων τῶν δευτέρων· ὁ ἀπόλυτος ἰδανισμὸς συγχέει
ἀμφοτέρας.— Λύσις τῆς δυσκολίας.
231. Διάκρισις τῆς διφυοῦς παραστάσεως.
232. Αἱ ἡμέτεραι παραστάσεις δύνανται νὰ κεῖνται ἢ ἐν ταῖς αἰσθήσεσιν ἢ
ἐν τῷ νῷ.— Τί παρατηρητέον περὶ ἀμφοτέρων.— Κόσμος
ἐξωτερικός.—Κόσμος ἐσωτερικός.
233. Τί εἶνε τὰ πράγματα καθ’ ἑαυτὰ καὶ ἐὰν δύνηται τὸ ἐγὼ νὰ γνωρίσῃ
αὐτά.— Τὸ ἐγὼ δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ τὸ πρᾶγμα καθ’ ἑαυτὸ οὔτε δι᾽
αἰσθητικότητος, οὔτε διὰ νοῦ.— Ὁ λόγος.
234. Τὸ πρᾶγμα καθ’ ἑαυτὸ εἶνε ἄγνωστόν τι καὶ παρίσταται ὡς ἡ
ἄγνωστος ποσότης χ ἐν τῇ μαθηματικῇ.— Τί παρατηρητέον περὶ τῶν δύο
τούτων ἀγνώστων χ τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς μαθηματικῆς.
235. Ἀπόδειξις, ὄτι τὸ οὐκεγὼ εἶνε διπλοῦν τήν φύσιν.— Τὸ ἐγὼ ὡς ἐκ τῆς
φύσεως αὐτοῦ καὶ τῶν γνωστικῶν μέσων νοεῖ τὸ χ: τὸ ἄγνωστον διπλοῦν.—Τὸ
ἐγὼ δύναται νὰ νοήσῃ μόνον δύο εἰδῶν οὐσίας : τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι
ἀναφέρονται ἐπὶ χῶρον: ὕλην καὶ τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται ἐπὶ τὴν
ἐσωτερικὴν αἴσθησιν : πνεῦμα.— Τί ἐννοῶ ὑπὸ ὕλην καὶ τί ὑπὸ πνεῦμα, καὶ τί
παρατηρητέον ἐν γένει περὶ τῶν δύο τούτων οὐσιῶν.— Κόσμος σωματικὸς ἢ
ὑλικός· κόσμος πνευματικὸς ἢ ἄϋλος,
236. Ἡ ὕπαρξις τῶν δύο τούτων οὐσιῶν ἐπιβάλλεται τῷ ἐγὼ ὑπὸ τῆς
φύσεως τοῦ νοεῖν αὐτοῦ.
237. Ὅτι ὑπάρχουσιν οὐσίαι ἀναμφισβήτητον. Σχηματισμὸς θεωρητικός.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 28
238. Ἀναπόδεικτον, ὅτι τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ὕλη εἶνε ἐμφανίσεις μιᾶς καὶ τῆς
αὐτῆς οὐσίας: (τοῦ Θεοῦ).
239. Τὸ οὐκεγὼ ἀντικείμενον τῆς τριπλῆς γνωστικῆς δυνάμεως, ἐξ οὗ
τριπλοῦν τὸ οὐκεγώ: αἰσθητὸν ἰδανικόν, νοητόν.— Αἰσθητὸν καὶ ἰδανικὸν =
αἰσθητόν.— Αἰσθητὸν καὶ νοητόν.— Τί εἶνε τὸ αἰσθητὸν οὐκεγώ.— Τί εἶνε τὸ
νοητὸν οὐκεγώ. — Αἰσθητὸν καὶ νοητὸν = νοητὸν οὐκεγώ.
240. Τί παρατηρητέον περὶ τοῦ νοητοῦ οὐκεγώ.— Αἰσθητόν =
ψυχολογικόν, φαινόμενον οὐκεγώ.— Νοητὸν = αὐθυπόστατον, δυνατότης καὶ
βάσις τῆς πραγματικότητος τοῦ φαινομένου.—Τὸ ψυχολογικὸν μυριοποίκιλον,
τὸ νοούμενον ἁπλοῦν.— Τὸ ψυχολογικὸν συγχέεται φυσιολογικῶς πρὸς τὸ
πραγματικόν.— Τί νοητέον ὑπὸ νοητὸν οὐκεγώ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ
Κατάληψις τοῦ οὐκεγὼ ὑπὸ τοῦ ἐγώ. §§ 141— 148.
241. Τὸ διεγεῖρον ἐν ἡμῖν τὰ αἰσθήματα εἶνε τὸ πραγματικὸν οὐκεγώ.— Ἡ
διάθεσις εἶναι ἀποτέλεσμα ἀλληλεπιδράσεως ἐρεθισμοῦ τῶν αἰσθήσεων καὶ
ψυχικῆς ἀντιλήψεως.— Τὸ προϊὸν τῆς ἀλληλεπιδράσεως ταύτης σημεῖα.
242. Τὰ σημεῖα ταῦτα δὲν ἔχουσι συγγένειαν ἢ ἀναλογίαν πρὸς τὰ
ἡμέτερα αἰσθήματα.— Φυσικῶς θεωρούμενοι οἱ ἐρεθισμοί· ψυχολογικῶς.
243. Τί παρατηρητέον περὶ τῆς σχέσεως τῶν δύο συμβεβηκότων : τῶν
ψυχικῶν καὶ τῶν φυσικῶν.
244. Μία καὶ ἡ αὐτὴ νευρίνη οὐσία τῆς αἰσθητηρίου συσκευῆς δύναται νὰ
παράγῃ ἀείποτε παραπλήσια αἰσθήματα, οἱονδήποτε κἂν ᾖ τὸ ἀλλοιοῦν
καὶ διεγεῖρον αὐτὴν αἴτιον.— Ἐξήγησις τοῦ φαινομένου τούτου.
245. Συμπέρασμα.
246. Τίνων λαμβάνομεν συνείδησιν διὰ τῶν αἰσθητηρίων ὀργάνων.— Αἱ
ψυχικαὶ ἀντιλήψεις τοῦ ἐρεθισμοῦ τῶν αἰσθήσεων ἐξαντικειμενικευόμεναι
ἀποτελοῦσι τὸ αἰσθητὸν οὐκεγώ.— Τὰ 9/10 τῶν ἀντιλήψεων τῶν
ἀπαρτιζουσῶν τὸ αἰσθητὸν οὐκεγὼ πορίζονται διὰ τῶν ὀργάνων τῆς ὁράσεως :
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 29
τῶν ὀφθαλμῶν.
247. Τὸ οὐκεγὼ ἵνα ἐρεθίσῃ τὸ ἐγὼ δέον νὰ ἐγγίσῃ αὐτό.— Αἱ αἰσθήσεις
διεγείρονται ἐρεθιζόμεναι ἢ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ ἐγὼ ἢ ἐμμέσως ἤτοι δι’ αὐτοῦ τοῦ
ου ἴδιον τρόπον ὑπάρξεως ἔχοντος.— Τὸ ὀπτικὸν νεῦρον, ἵνα ἐρεθισθῇ χρῄζει
ἰδιαιτάτου τρόπου ὑπάρξεως τοῦ οὐκεγώ.— Φῶς.— Χρῶμα. — Τίνος προϊὸν
εἶνε τὸ χρῶμα.— Τίνος προϊὸν εἶνε τὸ φῶς.
248. Ποῦ κεῖται τὸ φῶς καὶ τὸ χρῶμα.—Τί παρατηρητέον ἐν γένει περὶ τῆς
ὁράσεως.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΝΔΕΚΑΤΟΝ
Ἔρευνα περὶ τοῦ τρόπου, καθ᾽ ὃν τὸ ἐγὼ γιγνώσκει τὸ οὐκεγώ. §§ 249—289.
249. Ἡ ἡμετέρα γνῶσις τοῦ ἐξωτερικοῦ κόσμου εἶνε ἀποτέλεσμα
ἀντικειμενικοϋποκειμενικῆς ἀλληλεπιδράσεως.— Πῶς τὸ οὐκεγὼ ἐκτὸς
τοῦ ἐγὼ κείμενον διεγείρει ἐν αὐτῷ τὰ ἐν αὐτῷ ἀναμφισβητήτως ὑπάρχοντα
αἰσθήματα.
250. Πάντες δοξάζουσιν, ὅτι τὰ αἰσθήματα διεγείρονται ἐν ἡμῖν ἐκ τῆς
προσβολῆς τῶν σωμάτων τῶν ἐκτὸς ἡμῶν κειμένων.— Ἡ ἐξήγησις τοῦ
φαινομένου τούτου ἀνέφικτος.— Ὁ λόγος.
251. Ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἐξήγησις τοῦ φαινομένου τούτου ἀδύνατος.
252. Οἱ λέγοντες, ὅτι ὁ ἐγκέφαλος κέκτηται συγγενῆ τὴν δύναμιν τοῦ
ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς αἰσθητηρίου ἐντυπώσεως, τοῦ συνοψίζειν καὶ
συγκρίνειν αὐτὴν πρὸς ἄλλην καὶ μεταβάλλειν εἰς ἰδέαν κτλ.
ἀντιφάσκουσιν πρὸς ἑαυτούς.
253. Ἀνεξήγητον τὸ φαινόμενον τοῦτο (: πῶς γεννᾶται τὸ αἴσθημα) ἔκ τε
φυσιολογικῆς ἔκ τε ψυχολογικῆς ἐπόψεως.
254. Τὸ φῶς τῆς ἐπιστημονικῆς ἀναλύσεως δὲν δύναται νὰ εἰσδύσηται
εἰς τὸ συμβεβηκὸς καὶ νὰ ἐρευνήσῃ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν αὐτοῦ.
255. Πᾶν ὅ,τι ἄν τις εἴπῃ περὶ τούτου εἶνε ἁπλῆ ὑπόθεσις.— Πᾶσα
ὑπόθεσις προϋποτίθησι τὴν θεμελιώδη προϋπόθεσιν : ὅτι ὑπάρχει ἐν ἡμῖν
ψυχή, — Ἡ ὕπαρξις τῆς ἀρχῆς ταύτης ἀναγνωρίζεται γενικῶς· ἀμφισβητεῖται
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 30
μόνον ἡ ποιότης αὐτῆς.
256. Διχογνωμία φιλοσόφων περὶ τῆς αἰσθητικῆς ἀρχῆς· οἱ μὲν
δοξάζουσιν, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶνε πνευματικὴ καὶ ἄϋλος, οἱ δὲ ὑλική.— Ἡ
2α γνώμη στηρίζεται ἐπὶ τῆς φυσιολογίας· ὑπὸ τίνων ἀντιπροσωπεύεται.—
Κατὰ τὴν 2αν γνώμην τὰ ψυχικὰ φαινόμενα (ἄνευ ψυχῆς) δὲν ἐξηγοῦνται.
257. Καὶ αἱ δύο τελευταῖαι θεωρίαι : (ἡ τοῦ Rückhard καὶ ἡ τοῦ Cajal) δὲν
λύουσι τὸ πρόβλημα.
258. Πρός ἐξήγησιν ἡ προσθήκη « τινός, » ὅπερ κεῖται πέραν τοῦ ὀπτικοῦ
γηλόφου, εἶνε ἀπαραίτητος κατὰ τὴν γνώμην φυσιολόγων 1ης
δυνάμεως. — Τῇ παραδοχῇ, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶνε πνευματικὴ εἶνε δυνατὴ ποιά
τις ἐξήγησις τοῦ φαινομένου τούτου.
259. Ἕνεκα τοῦ ἀνεπιλύτου τοῦ προβλήματος τὸ ἐγὼ ἠνάγκασται νὰ
καταφύγῃ εἰς ὑποθέσεις.
260. Ἡ ἐμὴ ὑπόθεσις περὶ τῶν οὐσιῶν χ καὶ ψ καὶ τοῦ συνδέσμου αὐτῶν.
261. Συνέχεια. Ἀφομοίωσις τῶν δύο οὐσιῶν ἐν τῷ νευρικῷ συστήματι.
262. Συμβιβασμὸς τῆς ψυχολογίας καὶ τῆς φυσιολογίας.
263. Διάφοροι ὑποθέσεις καὶ ἡ ἐμὴ, περὶ τοῦ: 1) πῶς διαβιβάζεται ὁ
ἐρεθισμὸς διὰ τοῦ οἰκείου νεύρου 2) ποία εἷνε ἡ φύσις τῆς γιγνομένης
μεταβολῆς καὶ 3) πῶς τὸ ἐκτὸς τοῦ ἐγὼ κείμενον οὐκεγὼ ἀναπαράγεται
ἐν αὐτῷ διὰ τῶν αἰσθητηρίων κεντρομόλων νεύρων.— Ἐν πάσαις ταῖς
γενομέναις ὑποθέσεσιν ὑπάρχουσι τρία τινὰ κοινά.— Τίνα;— τί παραδέχονται
πάντες ὡς πρὸς τὸ αἴσθημα.— Τίνες εἶνε αἱ τρεῖς ἀπορίαι, ἃς ἀποπειρῶνται
φυσιολόγοι τε καὶ ψυχολόγοι νὰ λύσωσι.— Πάντες λύουσιν αὐτὰς δογματικῶς.
264. Ἡ ἐμὴ γνώμη περὶ τοῦ ποῦ σχηματίζεται τὸ εἰδικὸν αἴσθημα.
265. Ὁ ἐρεθισμὸς ὁ γιγνόμενος ἐν τῇ αἰσθήσει, οἱᾳσδήποτε συναντᾷ ἐν
αὐτῇ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην διφυᾶ νευρίνην οὐσίαν.
266. Ἐν τῇ ἐξωτερικῇ αἰσθήσει λαμβάνουσι χώραν κυρίως τέσσαρες
πράξεις τίνες.
267. Συμπέρασμα.
268. 2ον Συμπέρασμα γενικώτερον.
269. Αἴσθημα παράγεται καὶ ἐν ἄλλῃ μοίρᾳ τῆς νευρίνης οὐσίας τῆς
ὑποκαθιστώσης τὸ ἐγώ.
270. Διὰ τῆς ἐμῆς θεωρίας διευκολύνεται μεγάλως ἡ λύσις τοῦ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 31
προβλήματος.
271. Πῶς μεταδίδοται ὁ ἐρεθισμὸς ὁ γιγνόμενος ἐν τῷ μεταπεπλασμένῳ
μέρει τοῦ νευρικοῦ συστήματος εἰς τὰ λοιπὰ αὐτοῦ μέρη καὶ δὴ εἰς τὸν
ἐγκέφαλον — καὶ — πῶς (μεταδίδοται) ἔκ τινος ἄλλου σημείου εἴτε κεντρικοῦ
εἴτε περικεντρικοῦ εἰς τὰς περιφερικὰς αἰσθητηρίους εἰδικὰς ταύτας συσκευάς.
272. Τὸ ἐγὼ γνωρίζει τὰ χημικὰ στοιχεῖα καὶ τὰ ἐξ αὑτῶν συνεστηκότα
σώματα καθ᾽ ὃν τρόπον γνωρίζει τὸ ἐν ᾧ κεῖται σῶμα.
273. Τὸ δρῶν αἴτιον διεγεῖρον τὴν νευρίνην οὐσίαν τῆς σωματικῆς
ὀργανώσεως τοῦ ἐγὼ γνωρίζει αὐτῷ τὴν οὐσίαν καὶ φύσιν αὐτοῦ.—
Δυσκολία ἐν τούτῳ.
274. Λύσις κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην.
275. Τὸ αἴσθημα θεωρεῖται προϊὸν δύο παραγόντων: τοῦ ἐγὼ καὶ τοῦ
οὐκεγώ.— Τὸ οὐκεγὼ μετάγεται εἰς τὸ ἐγὼ δι᾽ ἐρεθισμοῦ τῶν αίσθητηρίων
κεντρομόλων νεύρων.— Πῶς μετάγεται.— Γνῶμαι περὶ τούτου.— Τὸ ἐγὼ
δέχεται τὸ οὐκεγὼ μεταγόμενον εἰς αὐτὸ καὶ μορφοῖ αὐτό.
Μόρφωσις τῆς δευτερογόνου ἀλλοιώσεως.
§§. 276–288.
276. Ἕκαστον ὂν ἔχει ἴδιον τρόπον εἶναι (: ὑπάρξεως) καὶ δὴ σχῆμα καὶ
μορφήν.
277. Πῶς γίγνεται ἡ μόρφωσις τῆς δευτερογόνου ἀλλοιώσεως ὑπὸ τοῦ
ἐγώ. — Ποῦ κεῖται ἡ μορφή· τὸ σχῆμα καὶ ἡ μορφή τοῦ οὐκεγὼ εἶναι a priori
καὶ δὴ νοητικά.— Οἱ τύποι οἱ ἐν τῷ ἐγὼ καὶ οἱ ἐν τῷ οὐκεγώ.
278. Ἵνα οἱ τύποι τοῦ νοεῖν, τοῦ ἐγώ, πληρωθώσιν ὑπὸ τοῦ οὐκεγὼ
συμφώνως πρὸς τὰς παμποικίλους μορφὰς αὐτοῦ καὶ σχήματα καὶ
ἀνενεχθῶσιν ἐπὶ τὸ πληροῦν αὐτοὺς (τὸ αἴσθημα) δέον νὰ κατορθωθῇ
ἑνότης τῆς συνθέσεως τῆς συνειδήσεως.— Ἡ πρὸς τοῦτο πολλαπλῆ
ἐνέργεια τοῦ ἐγώ.
279. Ἡ σύνθεσις, δι᾽ ἧς κατορθοῦται ἡ μόρφωσις τοῦ αἰτίου τῆς
ἑτερογόνου διαθέσεως· ἡ ἀντίληψις, ἐποπτεία, τὸ φαινόμενον, δὲν
προέρχεται οὔτε ἐκ μόνου τοῦ αἰτίου οὔτε ἐκ μόνου τοῦ ἐγὼ ἀλλ᾽ ἐξ
ἀμφοτέρων·— τὸ φαινόμενον, ἡ ἀντίληψις, ἡ ἐποπτεία παρίσταται τῷ ἐγώ ὥς
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 32
τι ἄγνωστον μὲν συνιστάμενον δὲ ἐξ ἀπείρων ὑλικῶν σημείων, μορίων.
280. Περὶ τῆς γενέσεως τῆς ἐντυπώσεως : τοῦ αἰσθήματος·— πῶς
γεννᾶται ὁ ἐρεθισμός·— πῶς γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις.
281. Ἑκάστη ἐντύπωσις τροποποιεῖ τὸ ἐγὼ διὰ τῆς αἰσθήσεως : ἐσω
τερικῆς τε καὶ ἐξωτερικῆς.— Διὰ μὲν τῆς ἐσωτερικῆς διὰ μορίου χρόνου, διὰ
δὲ τῆς ἐξωτερικῆς διὰ μορίου χώρου, καὶ τούτου κἀκείνου πεπληρωμένου·—
Ποῖον εἶνε τὸ πληροῦν.
282. Τὸ αἴτιον μεταβάλλεται εἰς ψυχικὴν κατάστασιν (: αἴσθημα).— Τὸ
πληροῦν εἶνε τὰ ἀντικείμενα τοῦ κόσμου.
283. Πῶς γεννᾶται ἡ παράστασις ἢ τὸ διανόημα.— Τὶ εἶνε πνευματικὴ
παράστασις τῶν αἰσθητῶν, ὑλικῶν, πραγμάτων.
284. Τῶν μορίων τοῦ χρόνου καὶ τοῦ χώρου τῶν οὕτω πεπληρωμένων
καὶ οὕτως ἀνηνεγμένων ἐπ’ ἄλληλα καὶ ὑπὸ μίαν τῶν δυνατῶν μορφῶν
τοῦ νοεῖν ὑπηγμένων τὸ ἐγὼ ἀντιλαμβανόμενον διὰ τοῦ νοεῖν
συντίθησιν.— Ἡ σύνθεσις γίγνεται ὑπὸ τοῦ ἐγὼ κατὰ τὴν τάξιν χρόνου καὶ
χώρου, καθ’ ἣν ἔλαβε τὰ μόρια.—Τὸ ἐγὼ συντίθησι μόρια χρόνου καὶ χώρου
κυρίως πεπληρωμένα·— συντίθησι τοιαῦτα καὶ κενά·— ἡ σύνθεσις διττή: a
priori καὶ a posteriori·— τὶ γίγνεται ἀντιληπτὸν διὰ τῆς 1ης καὶ τὶ διὰ τῆς 2ας.
285. Σύνθεσις τῆς ἀναπαραγωγῆς.
286. Σύνθεσις τῆς ἀναγνωρίσεως.
287. Γένεσις τῆς μορφῆς τῆς εἰκόνος τοῦ αἰτίου, ὅπερ τὸ ἐγὼ ἔχει πρὸ
αὐτοῦ ἐν τῇ ἐποπτεία.— Ἡ εἰκὼν τοῦ αἰτίου συντελεῖται διὰ τῆς ἑνότητος τῆς
συνθέσεως τοῦ συνειδότος.
288. Τὶ σημειωτέον περὶ τῆς ἑνότητος τοῦ συνειδότος ἤτοι τῆς γενέσεως
τῆς εἰκόνος τοῦ αἰτίου.
289. Καίτοι οἶδα, ὅτι ἐν τούτῳ ὑφίσταται ἀνυπέρβλητος δυσκολία
πηγάζουσα ἔκ τε τοῦ ἐγὼ ἔκ τε τοῦ οὐκεγὼ οὐχ ἧττον πέποιθα, ὅτι ἡ
γνῶσις τῆς φύσεως τῆς ὁμοιότητος τῆς ὑφισταμένης μεταξὺ τῆς εἰκόνος
καὶ τοῦ εἰκονιζομένου εἶνε δυνατή.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΩΔΕΚΑΤΟΝ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 33
Περὶ ἀπατῶν τῶν αἰσθήσεων §§ 290—308
290. Ὁ κοινὸς ἄνθρωπος δὲν ἀμφιβάλλει ποσῶς, ὅτι τὰ ὑπ’ αὐτοῦ
θεωρούμενα ἀντικείμενα ὑπάρχουσιν ἀντικειμενικῶς, οἷα αὐτὰ αὐτῷ
φαίνονται·— εἰς τὴν ἔποψιν ταύτην ἀνήκει ὁ φιλοσοφικὸς Δογματισμὸς·— ἡ
ἔποψις αὕτη διασείεται διὰ τῶν ἀπατῶν τῶν αἰσθήσεων.
291. Ἡ κοινὴ πίστις περὶ τῶν αἰσθήσεων κατὰ τὸν Helmholtz·— τὸ ὑλικὸν
αἴσθημα ἐπιτυγχάνεται δι’ ἀλληλεπιδράσεως ἐρεθισμοῦ τῶν αἰσθήσεων καὶ
ψυχικῆς ἀντιλήψεως·— αἱ αἰσθήσεις ἀπατώμεναι ἀπατῶσιν.
292. Αἱ διεγέρσεις τῶν αἰσθητηρίων νεύρων εἶνε διτταί: ἀντικειμενικαὶ καὶ
ὑποκειμενικαί· — τὰ αἴτια.
293. Αἱ αἰσθήσεις ἀπατώμεναι ἀπατῶσι διττῶς: κατὰ φύσιν, παρὰ φύσιν.
— Ἑκατέρα τῶν ἀπατῶν τούτων ἔχει διττὴν αἰτίαν.
294. Ποῦ κεῖται τὸ ἀπατηλὸν τοῦ πρώτου εἴδους τῆς κατὰ φύσιν ἀπάτης.
295. Ποῦ τῆς παρὰ φύσιν.
296. Δὲν θεωρεῖται τὸ 1ον εἷδος τῆς κατὰ φύσιν ἀπάτης ἀπάτη.
297. Τὶ παρατηρητέον περὶ τῶν αἰσθήσεων καθ᾽ ὅσον ἐρεθίζονται ἢ
ἔξωθεν κατὰ τὴν 1ην περίπτωσιν ἢ ἔξωθεν κατὰ τὴν 2αν τῆς παρὰ φύσιν
ἀπάτης.
298. Ἐν τῇ σωματικῇ ὀργανώσει τοῦ ἐγὼ λαμβάνει χώραν πραγματικὴ
διέγερσις τῶν νεύρων ἔσωθεν·— ἡ πηγὴ τῆς πλάνης ταύτης·—
παραισθήσεις καὶ ψευδαισθησίαι·— διαφορὰ αὐτῶν.
299. Τὰ συμβάλλοντα εἰς παραγωγὴν ψευδαισθησιῶν καὶ ὀπτασιῶν·— Τί
εἰκάζουσιν οἱ φυσιολογοῦντες περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ὀπτασιῶν καὶ τῶν ὀνείρων.
— Ἐν οἱᾳδήποτε καταστάσει ἂν διατελῇ ὢν ὁ ἄνθρωπος ἡ ἀρχὴ τῶν
ψευδαισθησιῶν ἐμποιεῖται αὐτῇ ὑπὸ ἐσωτερικοῦ ἐρεθισμοῦ κεντρομόλου
νεύρου ἢ νευρικοῦ κυττάρου ὁμοειδοῦς πρὸς τὸν ἔξωθεν τοιοῦτον
ἐμποιούμενον.
300. Πῶς δέον νὰ ἐξηγηθῇ ὁ ἐρεθισμὸς οὗτος.
301. Συνέχεια.
302. Ζητητέον τὸ αἴτιον τῶν ὑποκειμενικῶν διεγέρσεων·— ποῦ κεῖται.
303. Ὕπαρξις ἠλεκτρικοῦ ῥευστοῦ ἐν τοῖς νεύροις.— Ἐν τῷ ἠλεκτρικῷ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 34
τούτῳ ῥευστῷ δέον νὰ ζητηθῇ τὸ αἴτιον τῶν ὑποκειμενικῶν διεγέρσεων κατὰ
τὴν ἐμὴν γνώμην.
304. Συνέχεια. Ἀνάπτυξις.
305. Ἡ ἠλεκτροκινητικὴ δύναμις δύναται νὰ διατεθῇ τὰ νεῦρα καὶ τὰ
νευρικὰ κύτταρα οὐ μόνον ὅταν διατελῶσιν ἐν νοσηρᾷ καταστάσει ἀλλὰ
καὶ ἐν ὑγιεῖ·— ἀνάπτυξις.
306. Τὰ νεῦρα καὶ νευρικὰ κύτταρα ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων
λειτουργοῦσι φυσιολογικῶς ὑπὸ ὅρους.
307. Ἀλλοίωσις καὶ δὴ διέγερσις δύναται νὰ λάβῃ χώραν ἀμέσως ἐν αὐτῇ
τῇ νευρίνῃ οὐσίᾳ τῶν αἰσθητηρίων συσκευῶν.
308. Ἡ βούλησις, ἡ παραστατικὴ καὶ ἡ παραγωγικὴ φαντασία καὶ τὰ
ψυχικὰ πάθη δέν εἶνε ξένα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διέγερσιν.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ ΤΡΙΤΟΝ
Ἀκαταληψία τοῦ οὐκεγὼ· ἰδανισμὸς. §§ 309–318.
309. Οἱ ἀποδεικτικοὶ λόγοι τῆς ἀντικειμενικῆς πραγματικότητος τοῦ
ἐξωτερικοῦ κόσμου ὡς πράγματος καθ᾽ ἑαυτὸ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ κοινοῦ
ἐμπειρικοῦ φιλοσόφου εἶνε ἀμφισβητήσιμοι καὶ λίαν προβληματικοί.
Ποῦ κεῖται ἡ δυσκολία :
α´. Κατὰ τὸν Berkeley §§ 310 — 316.
310. Αἱ ποιότητες : καὶ αἱ παράγωγοι καὶ αἱ θεμελίωδεις κεῖνται ἐν τῷ
ἐγώ.— Τὸ ἀντικειμενικὸν σύνολον παντὸς αἰσθητοῦ εἶνε μᾶλλον τὸ σύνολον
αὐτῆς τῆς ὑποκειμενικῆς αἰσθήσεως καὶ ἀντιλήψεως ἡμῶν.
311. Τί εἶνε τὸ ὑποκείμενον καὶ ἡ οὐσία παντὸς αἰσθητοῦ.— καθ᾽ ἑαυτὸ
εἶναι τοῦ ἐξωτερικοῦ κόσμου δὲν ὑπάρχει ὡρισμένως.
312. Ἡ σκοτεινότης τῆς ἐννοίας τῆς ὕλης δημηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀνυπαρξίας
ἀντικειμενικοῦ κόσμου.
313. Καὶ εἰ ὑπῆρχεν ἀντικειμενικὸν εἶναι, δὲν θὰ ἧτο δυνατὴ ἀντικειμενικὴ
γνῶσις διὰ τῶν αἰσθημάτων καὶ τῶν παραστάσεων θεωρουμένων ὡς
ἀπεικονισμάτων αὐτοῦ.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 35
314. Τὰ ἀντικειμενικά, πραγματικὰ ἀντικείμενα, καὶ ἐὰν ὑπάρχωσιν, εἶνε
ἀνεξάρτητα τῶν ἡμετέρων αἰσθημάτων.
315. Ἡ ἀνομοιότης ἡ μεταξύ αἰσθήματος καὶ παραστάσεως, αἰσθήματος
καὶ ὕλης, παραστάσεως καὶ ὕλης δυσχεραίνει τὴν γνῶσιν τοῦ
ἀντικειμενικοῦ εἶναι.
316. Δὲν γνωρίζομεν ἄλλο τι ἀμέσως ἢ τὰ ἡμέτερα αίσθήματα καὶ τὰς
ἡμετέρας παραστάσεις.— Αἴσθημα καὶ παράστασις κεῖνται μόνον ἐν
πνευματικῇ οὐσίᾳ.— Τοιαύτη τις οὐσία ἐν ἡμῖν εἶνε τὸ ἡμέτερον ἐγώ.
β´. Κατὰ τὸν Fichte §§ 317–318.
317. Τὸ εἶναι παράγεται ἐκ τοῦ εἰδέναι ὡς ἄρνησις αὐτοῦ.— Ὁ ἐξωτερικὸς
κόσμος εἶνε ὅλως ἁπλοῦν προϊὸν τῆς καθαρᾶς ἐνεργητικότητος τοῦ ἐγώ.
318. Τὰ κυριώτερα σημεῖα τῆς τοῦ Fichte δόξης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ
Ἀναίρεσις τοῦ ἰδανισμοῦ §§ 319— 348.
319. Τί παρατηρέον περὶ τῶν λόγων, δι᾽ οὓς οἱ ἰδανικοὶ ἀρνοῦνται τὴν
ἀντικειμενικότητα τοῦ οὐκεγώ.— Ἡ πηγὴ τῶν ἐν τῷ ἐγὼ αἰσθημάτων κατὰ
τὸν Berkeley καὶ τὸν Fichte.
320. Ὁ Berkeley πίπτει εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ ἐξωτάτου, ἀπολύτου,
ἰδανισμοῦ.— Ἡ σωτηρία αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑαυτοῦ ἀνακολουθίας.
321. Ὁ Fichte ἐξοντοῖ τὸν ἐξωτερικὸν κόσμον·—
322. Τὸ τερατῶδες κήρυγμα τοῦ Fichte περὶ τοῦ ἐγὼ καὶ τοῦ οὐκεγώ.
323. Τὸ σύστημα τοῦ Fichte στηρίζεται κυρίως ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἐγὼ
καὶ τοῦ εἰδέναι.— Ἡ οὐσία ἑκατέρου ἀκατάληπτος.— Ὁ Fichte ὁμολογεῖ
ἀφελῶς, ὅτι καὶ τοῦ εἰδέναι πραγματικὴ ἐξήγησις εἶνε ἀδύνατος καὶ ἡ πηγή, ἐξ
ἧς παράγεται αὐτὸ εἶνε ἀκατάληπτόν τι.— Κατάρρευσις τοῦ συστήματος τοῦ
Fichte ἀφ᾽ ἑαυτοῦ.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 36
324. Συνέπειαι τῆς δοξασίας τοῦ Fichte καὶ τοῦ Berkeley.
325. Οὐδέτερος αὐτῶν ὀπισθοδρομεῖ πρὸ τῆς δυσκολίας, εἰς ἥν περ
προσκρούει ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐγὼ ἄνευ τῆς πραγματικῆς ὑπάρξεως τοῦ
οὐκεγώ.
326. Ἡ γνώμη τοῦ Berkeley μωρά.— Ὁ λόγος τούτου.— Πότε θὰ ἠδύνατο νὰ
ὑποτεθῇ ἔστω καὶ βεβιασμένως τὸ ἐγὼ ὡς αὐτοτελές τι.— Ὡς νῦν ἔχει
ἀδύνατον νὰ θεωρηθῇ αὐθύπαρκτον.
327. Συνέχεια. Ἀνάπτυξις.
328. Ἕτεροι λόγοι ἀναιρετικοὶ τοῦ ἰδανισμοῦ.
329. Ἀμφότεραι αἱ δοξασίαι ἐσφαλμέναι ἐν τῇ βάσει.
330. Οἱ λόγοι περὶ τῆς ἀκαταληψίας τοῦ οὐκεγὼ δι᾽ ἔλλειψιν μέσων
κρίσεων εἶνε σπουδαιότατοι καὶ ὡς τοιοῦτοι μεγίστης προσοχῆς ἄξιοι.—
Ἀνάπτυξις.
331. Ἡ δυσκολία τῆς καταλήψεως τοῦ οὐκεγὼ ὑπὸ τοῦ ἐγὼ κεῖται ἐν
ἀμφοτέροις.— Ὁ λόγος τούτου.
332. Συνέχεια. Ἕτερος λόγος.
333. Ἀναίρεσις τῆς βάσεως τῶν θέσεων τοῦ τε Berkeley καὶ τοῦ Fichte.—
Τί παραδέχομαι ἐκ τοῦ ἰδανισμοῦ.— Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι γνωρίζει τὰ
ἐξωτερικὰ πράγματα ἐκ τῶν ποιοτήτων.— Ἀνάπτυξις.
334. Αἱ διανοητικαὶ μορφαὶ δὲν ἀνταποκρίνονται ἀκριβῶς πρὸς τὰς
μορφὰς τοῦ εἶναι αὐτῶν.
335. Αἱ αἰσθήσεις δὲν εἶνε ἀναμάρτητον κριτήριον τῆς ἀντικειμενικῆς
ὑπάρξεως τοῦ οὐκεγώ.— Καὶ αὐτὴ ἡ συνείδησις δὲν εἶνε ἀλάνθαστον
κριτήριον τῆς κατὰ ποσὸν καὶ ποιὸν ὑπάρξεως τοῦ οὐκεγώ.— Ἀνάπτυξις.
336. Οἱ ἀρνούμενοι τὴν ἀντικειμενικὴν ὕπαρξιν τοῦ οὐκεγὼ ἐκ τῆς
δυσχερείας τῆς φύσει ὑπαρχούσης μεταξὺ ἐγὼ καὶ οὐκεγὼ δι᾽ ἔλλειψιν
μέσων κρίσεων ἔχουσι δίκαιον.— Ἀνάπτυξις.— Τὰ στοιχεῖα τῆς ἡμετέρας
γνώσεως.— Ὑποκειμενικότης αὐτῶν.
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 37
337. Τὸ θαυμάσιον τοῦτο φαινόμενον εἶνε δημιούργημα αὐτοῦ τοῦ ἐγώ.—
Ὁ λόγος τούτου.— Καὶ ὁ πραγματισμὸς πλανᾶται.
338. Καὶ ὁ ἰδανισμὸς πλανᾶται.— Ὁ λὸγος.
339. Ἀντιφάσεις τοῦ ἰδανισμοῦ.— Ἀπορίαι· λύσεις.
340. Αἱ ποιότητες προϊόντα τοῦ ἐγὼ καὶ τοῦ οὐκεγώ.— Τὸ ἐγὼ γνωρίζει τὸ
οὐκεγὼ ὡς γνωρίζει ἑαυτό.— Ἡ ποιότης δύο γονέων: τοῦ ἐγὼ καὶ τοῦ
οὐκεγώ.— Ἡ ἄρνησις τοῦ οὐκεγὼ ἀδὺνατος.
341. Ὁ τόνος, ἡ θερμότης, τὸ φῶς, τὰ χρώματα, ἡ ὀσμή, ὁ χυμός, ἡ ἀφὴ
γνωρίζουσι τῷ ἐγὼ τὴν ἀντικειμενικὴν ὕπαρξιν τοῦ οὐκεγώ.— Ἐκ τῆς
φυσικῆς ἀναγκαιότητος τοῦ αἰσθάνεσθαι καὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἀντιλήψεων
δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ τοῦ φαινομένου
πράγματος.
342. Καὶ ἄνευ τοῦ ἐγὼ θὰ ὑπῆρχέ τι.— Τί θὰ ὑπῆρχε.— Θὰ ὑπῆρχέ τι ἔχον
δύο θεμελιώδεις ἰδιότητας: τὴν ἔκτασιν καὶ τὸ ἀδιαχώρητον.— Ἀντικειμενικότης
τῶν δύο τούτων ἰδιοτήτων.
343. Αἱ δύο αὗται ἰδιότητες εἶνε ἀπαραίτητοι ὅροι τῆς ὑπάρξεως τοῦ
σώματος.
344. Τὸ οὐκεγὼ αὐθύπαρκτον καὶ αὐθυπόστατον ὡς τὸ ἐγώ.
345. Τὸ ἐγὼ ἀνακαλύπτει καὶ ἄλλας ἰδιότητας τοῦ οὐκεγώ. — Ἡ ἕκτασις
καὶ τὸ ἀδιαχώρητον εἶνε ἐνεργητικότητες καὶ δὴ πραγματικὀτητες.— Πᾶσα ἰδέα
περὶ τῆς ἀνυπαρξίας τοῦ οὐκεγὼ ἀποκλειστέα.
346. Ἐκ τῆς φυσικῆς ἀναγκαιότητος τοῦ αἰσθάνεσθαι, νοεῖν καὶ
βούλεσθαι ἀποδεικνύεται τὸ αὐθύπαρκτον καὶ αὐθυπόστατον τοῦ
οὐκεγώ.
347. Συνέχεια: 1) τί σημαίνει «βούλεσθαι» καὶ τὶ πηγάζει ἐντεῦθεν; 2)
πόθεν τὸ ἐγὼ γιγνώσκει τὴν ἑαυτοῦ ὕπαρξιν καὶ τὶ ἕπεται ἐντεῦθεν καὶ 3)
πᾶσα διάθεσις τοῦ ἐγὼ εἶνε σύνθετος ἐκ βουλήσεως καὶ ἐνεργείας· τὶ
ἐξακτέον ἐκ τούτου;
348. Γενικὸν συμπέρασμα: ἡ ὕπαρξις τοῦ οὐκεγὼ καὶ ἡ γνῶσις αὐτοῦ
ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ 38
εἶνε μεταφυσικῶς βεβαία.
ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ
ΕΠΙΜΕΤΡΟ
ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
1. Βιογραφικά στοιχεία
2. Το έργο του Αγιοσοφίτη στην ελληνική βιβλιογραφία
Βιβλιοπωλείο: Επί λέξει
Διεύθυνση: Ακαδημίας 32
Τηλέφωνο: 21 0338 8054
E-mail : info@epilexibooks.gr
IMPRINT
ASP Law | Δικηγορικό Γραφείο | Αθήνα
Phone: +30 2103614706 | Email: alexandros.spyridonos@asplaw.gr
DISCLAIMER
Μη παροχή νομικών συμβουλών
Το περιεχόμενο του παρόντος ιστότοπου είναι γενικού και εκπαιδευτικού
χαρακτήρα στα ειδικά αντικείμενα αυτού και σε καμία περίπτωση δεν θεωρείται
ούτε δύναται να θεωρηθεί ότι συνιστά παροχή νομικών συμβουλών ή υπηρεσιών.
© 2023 historylawandeconomics.gr | Όροι Χρήσης